Jednoosobowa spółka z ograniczoną odpowiedzialnością – odpowiedzialność w spółce z o.o. (2)

W niniejszym artykule zostały przedstawione ogólne informacje na temat zasad odpowiedzialności spółki, wspólników oraz członków zarządu za zobowiązania cywilnoprawne jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością. Wykorzystano w nim pogląd w orzecznictwie.

Autor:Małgorzata Gach | Kategoria:DZIAŁALNOŚĆ GOSPODARCZA, | Data: . Tagi: , , , ,

Przypomnijmy …

W art. 151 § 1 i 2 Kodeksu spółek handlowych (K.s.h.) ustawodawca umożliwia utworzenie jednoosobowej spółki z ograniczoną odpowiedzialnością (spółka z o.o.). W takiej spółce jedyny wspólnik może także pełnić funkcję w zarządzie, jest to jednak kwestia jego wyboru.

Pisałyśmy o tym w artykule:

Jednoosobowa spółka z ograniczoną odpowiedzialnością – najważniejsze informacje (1)

Zobacz także:

książka

Odpowiedzialność w spółce z o.o. – jaki jest jej zakres?

Doktryna prawa wskazuje, że: „Odpowiedzialność spółki za zaciągnięte zobowiązania nie doznaje żadnych ograniczeń – wbrew temu, co sugeruje nazwa << spółka z ograniczoną odpowiedzialnością>>. Spółka odpowiada wobec wierzycieli całym swoim majątkiem.<<Ograniczenie odpowiedzialności >> stanowi jedynie obrazowe wyrażenie myśli, iż ryzyko majątkowe wspólników ograniczone jest do substancji majątku spółki, który częściowo lub całkowicie stworzyli – przez wniesienie wkładów czy pozostawienie spółce zysków, które mogłyby im przypaść. W rzeczywistości nie ma jednak ani ograniczenia odpowiedzialności wspólników, bo za zobowiązania spółki nie odpowiadają oni w ogóle, ani ograniczenia odpowiedzialności spółki, bo ta jest całkowita i pełna” [1].

Zatem za zobowiązania wobec podmiotów trzecich odpowiedzialność ponosi sama spółka z o.o. całym swoim majątkiem. Natomiast wspólnicy spółki z o.o. – inaczej niż w przypadku spółek osobowych w tym np. spółki jawnej – osobistej odpowiedzialności za zobowiązania tego podmiotu generalnie nie ponoszą.

Odpowiedzialność w spółce z o.o. – czy wspólnik jednoosobowej spółki z o.o. odpowiada za jej zobowiązania?

Jak już wskazano powyżej, za zobowiązania spółki z o.o. odpowiada spółka jako osoba prawna. Roszczenia wobec jej przyszłych wierzycieli są zabezpieczone poprzez kapitał zakładowy spółki [2], a nie osobisty majątek wspólników.

W świetle art. 151 § 4 K.s.h. wspólnicy nie odpowiadają za zobowiązania spółki Jest to zasada ogólna. Wspólnik spółki z o.o. może jednak ponosić odpowiedzialność za zobowiązania cywilnoprawne wtedy, gdy jest członkiem zarządu tej spółki (art. 299 §  1 – 2 K.s.h.) lub był nim wówczas, gdy powstało zobowiązanie spółki objęte tytułem egzekucyjnym.

Przykład z orzecznictwa: „Członek zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, który objął tę funkcję wtedy, gdy spółka była niewypłacalna, ponosi odpowiedzialność przewidzianą w art. 299 k.s.h. za długi spółki powstałe po objęciu przezeń funkcji, także wtedy, gdy zgłoszony przez niego wniosek o ogłoszenie upadłości spółki zostałby oddalony na tej podstawie, że majątek spółki nie wystarczyłby na zaspokojenie kosztów postępowania upadłościowego lub wystarczyłby jedynie na zaspokojenie tych kosztów” – Uchwała Sądu Najwyższego  z dnia 1 grudnia 2017 r. (sygn. akt III CZP 65/17).

Ważne!

„Odpowiedzialność członka zarządu sp. z o.o. określona w art. 299 § 1 k.s.h. ma charakter ustawowej odpowiedzialności gwarancyjnej, zbliżonej do poręczenia. Jest to odpowiedzialność subsydiarna, bowiem uzupełnia ona odpowiedzialność spółki w ten sposób, że gdy egzekucja przeciwko spółce okaże się bezskuteczna, dopiero wówczas można sięgnąć do majątku członków zarządu. Subsydiarny charakter odpowiedzialności oznacza też, że nie można zaspokoić się z majątku członków zarządu, jeżeli nie wykorzystano drogi sięgnięcia do majątku spółki i egzekucja w rzeczywistości nie była bezskuteczna” [3] .

Odpowiedzialność w spółce z o.o. – kiedy członek zarządu spółki z o.o. odpowiada za jej zobowiązania cywilnoprawne?

Członek zarządu spółki z o.o. odpowiada za niezaspokojone zobowiązania cywilnoprawne tego podmiotu, jeżeli na powyższą okoliczność zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe lub sądowy nakaz zapłaty dla spółki, a egzekucja z majątku spółki mająca na celu zaspokojenie wierzycieli okaże się bezskuteczna (art. 299 par. 1 K.s.h.).

W wyroku z dnia 19 czerwca 2018 r. (sygn. akt  VII AGa 287/18) Sąd Apelacyjny w Warszawie wyjaśnił, że „dowodem bezskuteczności egzekucji z majątku spółki najczęściej bywa postanowienie komornika o umorzeniu postępowania egzekucyjnego. Można ją jednak wykazywać w dowolny sposób. Przykładowo (…) dowodami bezskuteczności egzekucji mogą być postanowienie o oddaleniu wniosku o ogłoszenie upadłości lub umorzeniu postępowania upadłościowego z tego powodu, że majątek dłużnika nie wystarcza na zaspokojenie kosztów postępowania lub wystarcza jedynie na zaspokojenie tych kosztów (art. 13 ust. 1 i art. 361 ust. 1 pkt 1 prawa upadłościowego), (…) niewyjawienie majątku spółki w trybie art. 913 i nast. k.p.c., odpis pełny z rejestru przedsiębiorców KRS, że spółka utraciła byt prawny i nie funkcjonuje w obrocie”.

Ważne!

Wierzyciel może skutecznie dochodzić należności od członka/członków zarządu spółki z o.o. nawet wtedy, gdy nie dysponuje tytułem egzekucyjnym przeciwko spółce. „Sąd Najwyższy dopuszcza brak tytułu egzekucyjnego, zwłaszcza wtedy, gdy (…), uzyskanie go jest niemożliwe wskutek wykreślenia spółki z rejestru” [4].

Kiedy członek zarządu spółki z o.o. może uniknąć odpowiedzialności za wierzytelności spółki?

Na podstawie art. 299 § 2 K.s.h. członek zarządu może  uniknąć  odpowiedzialności za niezaspokojone zobowiązania spółki z o.o. jeżeli m.in. wykaże, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub w tym samym czasie wydano postanowienie o otwarciu postępowania restrukturyzacyjnego albo o zatwierdzeniu układu w postępowaniu w przedmiocie zatwierdzenia układu, albo że niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości nastąpiło nie z jego winy, albo że pomimo niezgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości oraz niewydania postanowienia o otwarciu postępowania restrukturyzacyjnego albo niezatwierdzenia układu w postępowaniu w przedmiocie zatwierdzenia układu wierzyciel nie poniósł szkody.

Zatem jeżeli członek zarządu nie udowodni, wystąpienia jednej z przesłanek zawartych w art. 299 par. 2 K.s.h, wtedy „poniesie wobec wierzyciela odpowiedzialność do wysokości tego zobowiązania” (wyrok Sądu Okręgowego w Szczecinie z dnia 21 października 2016 r. , sygn. akt VIII Ga 333/16). Powyższy zakres odpowiedzialności dotyczy aktualnych oraz byłych członków zarządu spółki z o.o. którzy zajmowali to stanowisko w czasie, gdy dane zobowiązanie istniało.

Jaki jest „właściwy czas” na złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości spółki z o.o. – pogląd w orzecznictwie

Wyłączenie odpowiedzialności członka zarządu spółki z o.o. za jej zobowiązania uzależnione jest od złożenia  we „właściwym czasie” wniosku o ogłoszenie upadłości spółki. „W judykaturze Sądu Najwyższego dominuje pogląd, że, chociaż określenie “właściwy czas” do zgłoszenia wniosku o ogłoszenie upadłości w rozumieniu art. 299 § 2 k.s.h. powinno być interpretowane z uwzględnieniem przepisów zawartych w prawie upadłościowym, to jednak nie można – dla celów jego wykładni – przenosić na grunt art. 299 § 2 k.s.h. wymagania, aby dochowany został termin określony w art. 21 ust. 1 p.u.n. (…)” [5].

„Powszechnie w orzecznictwie jest przyjęte, że czasem właściwym na złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości w rozumieniu art. 299 § 2 k.s.h. jest czas, gdy wprawdzie dłużnik spłaca jeszcze niektóre długi, ale wiadomo już, że ze względu na brak środków nie będzie mógł zaspokoić wszystkich swoich wierzycieli. Za „właściwy czas” nie może być uznany moment gdy spółka jest już bankrutem. Właściwym czasem jest więc moment, gdy wprawdzie wszystkich wierzycieli nie da się już zaspokoić, ale istnieje jeszcze majątek spółki pozwalający na przynajmniej częściowe zaspokojenie wierzycieli w postępowaniu upadłościowym”. Takie stanowisko wyraził Sąd Apelacyjny w Krakowie w wyroku z dnia 30 lipca 2019 r. (sygn. akt I AGa 1/19). Podobnie wypowiedział się Sąd Apelacyjny w Katowicach w wyroku z dnia 18 maja 2018 r. (sygn. akt V AGa 142/18).

Odpowiedzialność w spółce z o.o. jaki jest termin przedawnienia?

Odpowiedzialność członków zarządu spółki z o.o. za jej wierzytelności może ulec przedawnieniu. Ma ono charakter deliktowy. Potwierdza to Uchwała Składu Siedmiu Sędziów Sądu Najwyższego z dnia 7 listopada 2008 r., III CZP 72/08: „Do roszczeń wierzycieli spółki z ograniczoną odpowiedzialnością przeciwko członkom jej zarządu (art. 299 k.s.h.) mają zastosowanie przepisy o przedawnieniu roszczeń o naprawienie szkody wyrządzonej czynem niedozwolonym”.

W zależności od okoliczności przedawnienie roszczeń przeciwko członkowi zarządu wynosi 3 lata lub 10 lat albo 20 lat. Powyższe wynika z art. 442(1) Kodeksu cywilnego (K.c.). W uzasadnieniu powyższej Uchwały SN czytamy: „Przewidziany w art. art. 442(1) § 1 k.c. trzyletni termin przedawnienia biegnie w przypadku roszczenia wywodzonego z art. 299 § 1 k.s.h. na ogół od dnia bezskuteczności egzekucji wierzytelności objętej tytułem egzekucyjnym wystawionym przeciwko spółce, z reguły bowiem już w chwili, gdy egzekucja tej wierzytelności okazuje się bezskuteczna, wierzyciele spółki dowiadują się o szkodzie i osobie obowiązanej do jej naprawienia”.

Podsumujmy …

W przypadku, gdy wszczęte przez wierzyciela postępowanie egzekucyjne przeciwko spółce z o.o. okaże się bezskuteczne, a członkowie zarządu lub jedyny członek zarządu nie złożyli we właściwym czasie wniosku o ogłoszenie upadłości spółki, wówczas wobec wierzycieli odpowiadają za zobowiązania spółki. Odpowiadają wtedy za zobowiązania spółki w pełnej wysokości.

Podstawa prawna

Art. 151 § 1-2 i § 4, art. 154 § 1, art. 201 § 1 – 2., art. 299 § 1- 2 Kodeksu spółek handlowych (t.j.Dz.U.2020.1526)

Objaśnienie:

[1] Koch A., Spółka z ograniczona odpowiedzialnością [w:] Koch A, Napierała J. (red.), Prawo spółek handlowych, Wydanie 6, Wolters Kluwer, Warszawa 2017, str. 324

[2] W świetle art. 154 § 1 Kodeksu spółek handlowych kapitał zakładowy spółki powinien wynosić co najmniej 5.000 złotych.

[3] Wyrok Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 30 lipca 2019 r. (sygn. akt I AGa 1/19)

[4] Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 5 lipca 2019 r. (sygn. akt I CSK 85/19)

[5] Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 marca 2018 r. (sygn. akt III CSK 398/16)

Stan prawny na dzień 10 sierpnia 2021 roku

Małgorzata Gach

Wanda Książek

Polecane wpisy
Już wychodzisz?

Zanim opuścisz naszą stronę, zerknij do sklepu.

Właśnie pojawił się tam

NOWY E-BOOK

"Ulga badawczo-rozwojowa – koszty kwalifikowane – interpretacje podatkowe"