Przekształcenie JDG w spółkę kapitałową – sposób na zapewnienie sukcesji (1)

Obraz autorstwa freepik

Przekształcenie JDG w spółkę z o.o. – jak było i jak jest obecnie

Jeszcze przed 2011 r. polskie przepisy nie przewidywały możliwości bezpośredniego przekształcenia przedsiębiorcy będącego osobą fizyczną w spółkę kapitałową. W praktyce przedsiębiorcy zmuszeni byli zakładać nową spółkę i przenosić do niej działalność w sposób faktyczny lub w drodze wniesienia prowadzonego przedsiębiorstwa do spółki w formie wkładu niepieniężnego. Dopiero nowelizacja Kodeksu spółek handlowych wprowadziła instytucję przekształcenia przedsiębiorcy wpisanego do CEIDG w jednoosobową spółkę kapitałową.

Obecnie przekształcenie stanowi pełnoprawną instytucję prawa handlowego, pozwalającą zachować ciągłość działalności gospodarczej przy jednoczesnej zmianie jej formy organizacyjnej.

Podstawa prawna przekształcenia przedsiębiorcy w spółkę

Podstawę prawną przekształcenia stanowią przepisy art. 551 § 5 oraz art. 584¹–584¹³ Kodeksu spółek handlowych. Regulacje te weszły w życie 1 lipca 2011 r. na podstawie ustawy o ograniczaniu barier administracyjnych dla obywateli i przedsiębiorców.

Przepisy te przewidują możliwość przekształcenia przedsiębiorcy będącego osobą fizyczną wykonującą działalność gospodarczą we własnym imieniu w:

• spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością,
• spółkę akcyjną,
• prostą spółkę akcyjną

Co istotne, ustawodawca nie dopuścił możliwości przekształcenia przedsiębiorcy bezpośrednio w spółkę osobową. Oznacza to, że transformacja może prowadzić wyłącznie do powstania spółki kapitałowej.

W doktrynie podkreśla się, że konstrukcja ta ma charakter szczególny. Nie jest to klasyczne przekształcenie spółki w inną spółkę, ponieważ przedsiębiorca prowadzący działalność gospodarczą nie jest spółką prawa handlowego.

Na czym polega przekształcenie przedsiębiorcy?

Istotą przekształcenia jest zachowanie tożsamości ekonomicznej przedsiębiorstwa przy jednoczesnej zmianie jego formy prawnej.

W praktyce oznacza to, że:

• przedsiębiorstwo nadal funkcjonuje,
• zachowana zostaje ciągłość działalności,
• zmienia się jedynie forma prawna podmiotu prowadzącego działalność.

Przedsiębiorca wpisany do CEIDG staje się jedynym wspólnikiem spółki kapitałowej a działalność gospodarcza jest kontynuowana już przez nowy podmiot prawa handlowego.

To właśnie ciągłość działalności odróżnia przekształcenie od zwykłego założenia nowej spółki. W przypadku nowej spółki ciągłość nie występuje, spółka taka rozpoczyna swój byt prawny „od zera”.

Sukcesja praw i obowiązków

Jednym z najważniejszych skutków przekształcenia pozostaje sukcesja uniwersalna praw i obowiązków związanych z działalnością gospodarczą.

Zgodnie z art. 584² § 1 k.s.h. spółce przekształconej przysługują wszystkie prawa i obowiązki przedsiębiorcy przekształcanego.

W praktyce oznacza to przejście na spółkę m.in.:

• umów handlowych,
• wierzytelności,
• zobowiązań,
• praw własności intelektualnej,
• zezwoleń, licencji i koncesji (chyba konkretne przepisy przewidywać będą konieczność uzyskania decyzji administracji przez nowy podmiot),
• praw wynikających z umów najmu lub leasingu.

Dzięki temu przedsiębiorstwo może funkcjonować bez konieczności zawierania od nowa wszystkich kontraktów.

W wielu branżach ma to znaczenie fundamentalne. Przedsiębiorca nie traci historii działalności, pozycji rynkowej ani wypracowanych relacji gospodarczych. Spółka po przekształceniu w szczególności będzie mogła korzystać z dotychczasowej historii kredytowej czy leasingowej.

Odpowiedzialność za zobowiązania po przekształceniu

Jednym z głównych powodów przekształcenia przedsiębiorcy prowadzącego jednoosobową działalność gospodarczą pozostaje ograniczenie odpowiedzialności majątkowej przedsiębiorcy.

W przypadku jednoosobowej działalności gospodarczej przedsiębiorca odpowiada za zobowiązania całym swoim majątkiem osobistym. Po przekształceniu sytuacja wygląda inaczej – za nowe zobowiązania odpowiada co do zasady sama spółka z o.o.

Nie oznacza to jednak całkowitego wyłączenia odpowiedzialności osoby fizycznej.

Zgodnie z art. 584¹³ k.s.h. przedsiębiorca odpowiada solidarnie ze spółką za zobowiązania powstałe przed dniem przekształcenia przez okres trzech lat od dnia przekształcenia.

Rozwiązanie to ma chronić wierzycieli JDG przed próbami „ucieczki” od odpowiedzialności poprzez zmianę formy prawnej działalności.

Sytuacja pracowników

Przekształcenie wywołuje również skutki w sferze prawa pracy.

W praktyce dochodzi do przejścia zakładu pracy na nowego pracodawcę. Spółka przekształcona staje się stroną dotychczasowych stosunków pracy.

W takim ujęciu pracownicy zachowują:

• ciągłość zatrudnienia,
• uprawnienia pracownicze,
• okresy zatrudnienia,
• prawa wynikające z regulaminów i umów.

Dzięki temu przekształcenie nie powoduje konieczności rozwiązywania umów o pracę i zawierania ich od nowa.

Firma przedsiębiorcy po przekształceniu

Istotnym zagadnieniem praktycznym pozostaje firma przedsiębiorcy.

W przypadku działalności gospodarczej firma musi zawierać imię i nazwisko przedsiębiorcy. Po przekształceniu przedsiębiorca uzyskuje znacznie większą swobodę w zakresie nazwy spółki. Zaznaczyć należy, że oczywiście zgodnie z ogólnie obowiązującymi przepisami – nowa firma przedsiębiorcy musi obejmować formę prawną tj. „spółka z ograniczoną odpowiedzialnością”, „spółka akcyjna”, prosta spółka akcyjna”

Przy uwzględnieniu powyższych uwag dotyczących ujęcia w formie przyjętej formy prawnej możliwe jest:

• zachowanie dotychczasowej nazwy,
• częściowa modyfikacja,
• całkowita zmiana firmy.

Zachowanie co najmniej w części dotychczasowej firmy przedsiębiorcy ma szczególnie istotne znaczenie oczywiście dla przypadków firm jednoosobowych z tradycją i utrwaloną już marką.

Jeżeli jednak zmiana nie ogranicza się wyłącznie do dodania oznaczenia np. „spółka z ograniczoną odpowiedzialnością”, zastosowanie znajduje art. 584³ k.s.h.

W takim przypadku spółka przez co najmniej rok musi posługiwać się dawną firmą JDG z dodatkiem „dawniej”.

Przekształcenie a sukcesja rodzinna

Przekształcenie jest bardzo często wykorzystywane jako narzędzie planowania sukcesyjnego.

Jednoosobowa działalność gospodarcza jest silnie związana z osobą przedsiębiorcy. Śmierć przedsiębiorcy może prowadzić do poważnych problemów organizacyjnych i prawnych.

W przypadku spółki kapitałowej typu np. spółka z o.o. sytuacja wygląda inaczej:

• spółka zachowuje byt prawny,
• udziały podlegają dziedziczeniu,
• możliwe jest płynne przekazanie biznesu kolejnemu pokoleniu.

Dla wielu firm rodzinnych właśnie kwestie sukcesyjne stają się głównym impulsem do przekształcenia.

Więcej na ten temat w:

• pozycji Przekształcenie przedsiębiorcy w spółkę kapitałową – jako wstęp do podatku estońskiego,
• książce: Przekształcenie jednoosobowej działalności gospodarczej w spółkę kapitałową. Aspekty prawne i podatkowe oraz rozwiązanie alternatywne (z suplementem elektronicznym)

Podsumowanie

Przekształcenie jednoosobowej działalności gospodarczej w spółkę z o.o. jest instytucją umożliwiającą zachowanie ciągłości przedsiębiorstwa przy jednoczesnej zmianie modelu odpowiedzialności i organizacji działalności.

To rozwiązanie szczególnie atrakcyjne dla przedsiębiorców:

• prowadzących działalność na większą skalę,
• planujących rozwój biznesu,
• zainteresowanych sukcesją rodzinną,
• przygotowujących firmę do wejścia inwestora,
• chcących ograniczyć ryzyko osobistej odpowiedzialności,
• zainteresowanych opodatkowaniem prowadzanej działalności gospodarczej ryczałtem od dochodów czyli tzw. estońskim CIT.

Jednocześnie proces ten wymaga starannego przygotowania prawnego oraz prawidłowego przeprowadzenia wszystkich czynności przewidzianych przez Kodeks spółek handlowych.

Będzie o tym mowa w kolejnych artykułach z cyklu.

Stan prawny na 23 maja 2026 r.

Małgorzata Gach – radca prawny i doradca podatkowy Kancelaria Radcy Prawnego Małgorzata Gach