Fundacja rodzinna 2025: Działalność gospodarcza fundacji rodzinnej – kilka spraw (1)

Image by freepik

Przypomnijmy

Fundacja rodzinna jest nową instytucją w polskim systemie prawnym. Jej regulacje prawną zawiera Ustawa z dnia 26 stycznia 2023 r. o fundacji rodzinnej (u.f.r.). Ustanowienie fundacji rodzinnej  adresowane  jest głównie do średnich i dużych firm rodzinnych (osoby fizyczne).  W świetle  art. 2 ust. 1 u.f.r. fundacja rodzinna jest osobą prawną utworzoną w celu gromadzenia mienia, zarządzania nim w interesie beneficjentów oraz spełniania świadczeń na rzecz beneficjentów. Fundator określa w statucie szczegółowy cel fundacji rodzinnej.

Na temat zakładania fundacji rodzinnej pisałyśmy w artykułach:

• Fundacja rodzinna 2025:  Założenie fundacji rodzinnej – wybrane aspekty prawne (1)
• Fundacja rodzinna 2025:  Założenie fundacji rodzinnej – wybrane aspekty prawne (2)
• Fundacja rodzinna 2025:  Założenie fundacji rodzinnej – wybrane aspekty prawne (3)
• Fundacja rodzinna 2025: Założenie fundacji rodzinnej – wybrane aspekty prawne (4)

Działalność gospodarcza – czym jest

Definicja działalności gospodarczej zawarta jest  art. 3 ustawy Prawo przedsiębiorców. Z dyspozycji w nim zawartej wynika, że działalnością gospodarczą jest zorganizowana działalność zarobkowa, wykonywana we własnym imieniu i w sposób ciągły.

Judykatura wyjaśnia – Tezy:

„Zorganizowanie działalności gospodarczej w płaszczyźnie materialnej odbywa się przykładowo przez: zapewnienie kapitału, lokalu, środków biurowych, maszyn, sprzętu, technologii, zatrudnienie pracowników, przedsięwzięcie działań o charakterze marketingowym (informacja, reklama) oraz przez podejmowanie działań zmierzających do uzyskania i utrzymania wymaganych kwalifikacji niezbędnych ze względu na rodzaj wykonywanej działalności. Natomiast ciągłość działalności gospodarczej ma dwa aspekty. Pierwszy to powtarzalność czynności. Przejawem działalności gospodarczej nie są działania o charakterze sporadycznym, doraźnym, okazjonalnym lub incydentalnym. Drugi aspekt, wynikający zresztą z pierwszego, to zamiar niekrótkiego prowadzenia działalności gospodarczej.

2. Elementem kreującym działalność gospodarczą jest jej zarobkowy charakter. Przesłanka zarobkowego charakteru działalności zostaje spełniona wtedy, gdy jej prowadzenie przynosi rzeczywisty zysk, a także wówczas, gdy mimo jego nieosiągnięcia, przedsiębiorca nastawiony był na uzyskanie dochodu. (…)”.

Tak wynika z tezowanego wyroku SN – Izba Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 20 listopada 2024 r. (sygn. akt II USKP 133/23, Legalis nr 3170908).

Czy fundacja rodzinna może prowadzić działalność gospodarczą?

Fundacja rodzinna może, ale nie musi prowadzić działalności gospodarczej. Jeżeli zamierza ją prowadzić, wtedy jej obszar jest ograniczony. Stosownie do art. 5 ust. 1 u.f.r. ustawodawca zezwala wykonywanie działalności gospodarczej tylko w zakresie:

1) zbywania mienia, o ile mienie to nie zostało nabyte wyłącznie w celu dalszego zbycia,

2) najmu, dzierżawy lub udostępniania mienia do korzystania na innej podstawie,

3) przystępowania do spółek handlowych, funduszy inwestycyjnych, spółdzielni oraz podmiotów o podobnym charakterze, mających swoją siedzibę w kraju albo za granicą, a także uczestnictwa w tych spółkach, funduszach, spółdzielniach oraz podmiotach,

4) nabywania i zbywania papierów wartościowych, instrumentów pochodnych i praw o podobnym charakterze,

5) udzielania pożyczek:

a) spółkom kapitałowym, w których fundacja rodzinna posiada udziały albo akcje,

b) spółkom osobowym, w których fundacja rodzinna uczestniczy jako wspólnik,

c) beneficjentom.

6) obrotu zagranicznymi środkami płatniczymi należącymi do fundacji rodzinnej w celu dokonywania płatności związanych z działalnością fundacji rodzinnej,

7) produkcji przetworzonych w sposób inny niż przemysłowy produktów roślinnych i zwierzęcych, z wyjątkiem przetworzonych produktów roślinnych i zwierzęcych uzyskanych w ramach prowadzonych działów specjalnych produkcji rolnej oraz produktów opodatkowanych podatkiem akcyzowym, o ile ilość produktów roślinnych lub zwierzęcych pochodzących z własnej uprawy, hodowli lub chowu, użytych do produkcji danego produktu stanowi co najmniej 50% tego produktu,

8) gospodarki leśnej.

Istotne!

Działalność, o której mowa w ust. 1 pkt 7 i 8, fundacja rodzinna może wykonywać wyłącznie w związku z prowadzonym gospodarstwem rolnym (art. 5 ust. 2 u.f.r.).

Pogląd w piśmiennictwie

„Ustawodawca wprowadza zamkniętą listę rodzajów aktywności gospodarczej fundacji rodzinnej. Ma to zapewnić fundacji rodzinnej ograniczenie ryzyka gospodarczego w celu ochrony majątku fundacji rodzinnej” – wskazuje piśmiennictwo [1].

Fundacja rodzinna prowadząca działalność gospodarczą posiada status przedsiębiorcy. Jest wtedy:

„(…) podmiotem obowiązków i praw przysługujących przedsiębiorcy. Fundacja rodzinna zatrudniająca pracowników stanie się pracodawcą i podlegać będzie obowiązkom nałożonym na pracodawców zgodnie z przepisami prawa powszechnie obowiązującego, w tym stanie się płatnikiem składek ubezpieczeniowych” [2] .

Kiedy działalność gospodarcza prowadzona przez fundację rodzinną będzie zwolniona z CIT

Zwolnienie fundacji rodzinnej z podatku dochodowego od osób prawnych (CIT) przy prowadzeniu działalności gospodarczej może być zwolnione z CIT albo opodatkowane.

Na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 25 ustawy o CIT fundacja rodzinna może korzystać z preferencyjnego zwolnienia z CIT, jeżeli jej działalność gospodarcza nie będzie wykraczała poza zakres podany w art. 5 ust. 1 u.f.r.

Przykład z interpretacji indywidualnej:

„Do zakresu dozwolonej działalności (…) można zaliczyć uzyskanie przez fundację rodzinną przychodu w postaci wartości majątku otrzymanego w związku z likwidacją spółek zagranicznych, które jak wskazano we wniosku będą posiadały osobowość prawną oraz będą w krajach ich funkcjonowania podatnikami podatku dochodowego od osób prawnych. Podmioty te zostały wymienione w ww. przepisie art. 5 ust. 1 pkt 3 ustawy o fundacji rodzinnej. Z kolei przychód w postaci wartości majątku otrzymanego w związku z ich likwidacją powstaje wskutek uczestnictwa fundacji rodzinnej w tych spółkach.

W świetle powyższego, na tle przedstawionego we wniosku opisu sprawy, fundacja rodzinna w zakresie przychodu z tytułu otrzymania majątku likwidacyjnego spółek zagranicznych (będących odpowiednikami polskich spółek kapitałowych) będzie korzystała ze zwolnienia na podstawie art. 6 ust. 1 pkt 25 ustawy CIT” – interpretacja indywidualna Dyrektora Krajowej  Informacji Skarbowej (KIS) z dnia 21 grudnia 2023 r. (sygn. 0111-KDIB1-2.4010.618.2023.1.MK).

Ważne!

W nieprawomocnym jeszcze wyroku z dnia 26 marca 2025 r. (sygn. akt  I SA/Wr 807/24 https://orzeczenia.nsa.gov.pl/doc/759BCF6D2B ) WSA we Wrocławiu orzekł, że:

„(…) w sytuacji wynajmowania przez Fundację apartamentów na zasadach opisanych we wniosku, działalność taka będzie stanowiła działalność dozwoloną, o której mowa w art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy o FR. Wadliwa interpretacja art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy o FR doprowadziła do wydania interpretacji indywidualnej z naruszeniem art. 6 ust. 1 pkt 25 ustawy o CIT.

Analogiczne stanowisko zostało wyrażone w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 19 czerwca 2024 r. sygn. akt I SA/Gd 219/24. Sąd w niniejszym składzie w całości je podziela”.

… a kiedy nie będzie

W przypadku, gdy fundacja rodzinna prowadzi działalność gospodarczą inną niż wyznaczona w katalogu podanym w art. 5 ust. 1 u.f.r., wtedy zostanie opodatkowana podatkiem, wyższym od 19% stawki CIT. Powyższe wynika z:

• art. 6 ust. 7 ustawy o CIT zgodnie z którym zwolnienie, o którym mowa w ust. 1 pkt 25, nie ma zastosowania do działalności gospodarczej fundacji rodzinnej wykraczającej poza zakres określony w art. 5 ustawy z dnia 26 stycznia 2023 r. o fundacji rodzinnej oraz
• art. 24r ustawy  o CIT w którym ustawodawca podkreśla : W zakresie w jakim fundacja rodzinna prowadzi działalność gospodarczą wykraczającą poza zakres określony w art. 5 ustawy z dnia 26 stycznia 2023 r. o fundacji rodzinnej stawka podatku, o którym mowa w art. 19, wynosi 25% podstawy opodatkowania.

Zobaczmy przykład:

W interpretacji indywidualnej z dnia 4 sierpnia 2023 r. (sygn. 0114-KDIP2-1.4010.312.2023.1.KS) Dyrektor KIS nie zezwolił fundacji rodzinnej na możliwość skorzystania ze zwolnienia z CIT opodatkowania dochodów powstałych zewskazanej w działalności obrocie walutą wirtualną.

Wyjaśnił w niej, że:

„(…) waluta wirtualna nie stanowi zagranicznego środka płatniczego, o którym mowa w art. 5ust. 1 pkt 6 ustawy o fundacji rodzinnej. (…) Mając na uwadze powyższe, nieprawidłowe jest Pana stanowisko zgodnie z którym fundacja rodzinna będzie mogła korzystać z preferencji podatkowej – zwolnienia podmiotowego w podatku dochodowym od osób prawnych i reinwestować (kupować/sprzedawać waluty wirtualne (kryptowaluty) za pieniądz fiducjarny np. PLN, USD, EUR) bez podatku aż do momentu wypłaty na rzecz beneficjenta”.

Podsumujmy

W ufr. prawodawca nie zakazuje fundacji rodzinnej bycia przedsiębiorcą. Fundacja  rodzinna może wykonywać tzw. „dozwoloną” działalność gospodarczą, wyszczególnioną w art. 5 ust. 1 u.f.r. Będzie wówczas korzystała ze zwolnienia podatkowego w CIT. Inna sytuacja będzie wtedy, gdy fundacja  rodzinna  prowadzi działalność gospodarczą w zakresie szerszym niż ustawowy. Dochody z tego rodzaju działalności gospodarczej zostaną opodatkowane podwyższoną 25% stawką CIT.

Podstawa prawna:

Art. 2, art. 5 ust. 1-2 Ustawy z dnia 26 stycznia 2023 r. o fundacji rodzinnej (Dz. U. z 2023 r. poz. 326).

Art. 6 ust. 1 pkt 25, art. 6 ust. 7, art.24r  Ustawy z dnia 15 lutego 1992 r.o podatku dochodowym  od osób prawnych (t.j. Dz.U z 2025 r. poz. 278).

Objaśnienie:

[1] Adamus R.,Stec P. (red.), Fundacje rodzinne. Komentarz. Wyd. 1, Warszawa 2024 [w:] komentarzu do art. 5 ust. 1 ustawy o fundacji rodzinnej.

[2] Krysik A, Ustawa o fundacji rodzinnej. Komentarz. Wyd. 2, Warszawa 2025 [w:] komentarzu do art. 5 ust. 1 ustawy.

Stan prawny na dzień 30 maja 2025 roku

Małgorzata Gach, Wanda Książek