Zbycie udziału spadkowego – z podatkiem czy bez podatku?

Zdjęcie z Magnific

Zobaczmy  przepisy

Z chwilą śmierci spadkodawcy jego prawa i obowiązki majątkowe przechodzą na spadkobierców powołanych z ustawy lub z testamentu. Spadek jest zbywalnym rodzinnym prawem majątkowym. W świetle art. 1051 Kodeksu cywilnego (k.c.) spadkobierca, który spadek przyjął, może spadek ten zbyć w całości lub w części. To samo dotyczy zbycia udziału spadkowego. Powyższe zbycie może polegać na sprzedaży udziału spadkowego, jego darowiźnie lub zamianie . Nabywcą spadku może być inny spadkobierca lub osoba , która nie należy do kręgu spadkobierców. W tym przypadku wymagane  jest tylko sądowe postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku lub notarialny akt poświadczenia dziedziczenia. Zgoda pozostałych spadkobierców  nie jest tutaj potrzebna [1].

W jakiej formie spadkobierca może zbyć swój spadek?

Umowa o zbycie spadku powinna być zawarta w formie aktu notarialnego (art. 1052 § 3 k.c).

„Konieczność zachowania formy jest niezależna od tego, czy w skład spadku wchodzi nieruchomość, oraz dotyczy zarówno umowy o zbycie całości spadku, jak też i udziału w nim” – podkreśla piśmiennictwo [2].

Opłata notarialna za sporządzenie umowy o zbycie udziału w spadku uzależniona jest od jego wartości. Maksymalne stawki taksy notarialnej reguluje Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 czerwca 2004 r. [3].

Sąd Okręgowy w  Częstochowie  w uzasadnieniu wyroku z dnia 25 października 2016 r. w sprawie o sygn. akt VI Ca 738/16, Legalis nr 2028966 stwierdził, że:

„(…) ugruntowany jest w orzecznictwie pogląd, zgodnie z którym oświadczenia spadkobiercy złożonego w postępowaniu działowym, że przekazuje lub zrzeka się swojego udziału w spadku na rzecz innego spadkobiercy nie można uznać za zbycie spadku (…), lecz za wniosek uczestnika postępowania wyrażający jego wolę co do sposobu dokonania działu przez sąd (…)” –  tak Sąd Okręgowy w  Częstochowie  w uzasadnieniu wyroku z dnia 25 października 2016 r. w sprawie o sygn. akt VI Ca 738/16, Legalis nr 2028966.

Ważne!

Zgodnie z kierunkiem interpretacyjnym:

„Zbycie udziału spadkowego oznacza, że współspadkobierca przenosi na inną osobę wszystkie prawa i obowiązki, jakie przysługują mu z tytułu dziedziczenia. (…) Nabywca udziału wstępuje we wszystkie prawa i obowiązki spadkobiercy, co oznacza, że może on podejmować wszystkie te czynności, które mógł podejmować zbywca będący spadkobiercą. Odpowiada on także za długi spadkowe na takich samych zasadach jak zbywca” [4] (art. 1053 k.c.).

Skutki podatkowe zbycia udziału w spadku – regulacja prawna

Z dyspozycji zawartej w art. 10 ust. 5 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych (ustawa o PIT) wynika, że  w przypadku odpłatnego zbycia nieruchomości lub ich części oraz udziału w nieruchomości otrzymanej w spadku – dokonanego poza działalnością gospodarczą – okres pięciu lat , liczy się od końca roku kalendarzowego, w którym nastąpiło nabycie lub wybudowanie tej nieruchomości lub nabycie prawa majątkowego przez spadkodawcę.

Przychód z tego tytułu nie powstanie wtedy, gdy spadkobierca sprzeda przedmiotową nieruchomość po upływie pięciu lat od dnia jej nabycia  lub wybudowania przez spadkodawcę.

Zobacz: Skutki podatkowe sprzedaży nieruchomości spadkowej – wybór interpretacji indywidualnych (1)

W art. 10 ust. 1 pkt 7 ustawy o PIT  ustawodawca wskazuje, że jednym ze źródeł przychodów są kapitały pieniężne i prawa majątkowe, w tym odpłatne zbycie praw majątkowych innych niż wymienione w pkt 8 lit. a-c), czyli odpłatnego  zbycia nieruchomości lub ich części oraz udziału w nieruchomości, spółdzielczego własnościowego prawa do lokalu mieszkalnego lub użytkowego oraz prawa do domu jednorodzinnego w spółdzielni mieszkaniowej, prawa wieczystego użytkowania gruntów, innych rzeczy .

Stosownie do art. 18 ustawy o PIT przychodem z praw majątkowych mogą być:

„(…) w szczególności przychody z praw autorskich i praw pokrewnych w rozumieniu odrębnych przepisów, praw do projektów wynalazczych, praw do topografii układów scalonych, znaków towarowych i wzorów zdobniczych, w tym również z odpłatnego zbycia tych praw”.

„Zawarte w tym ostatnim przepisie wyliczenie praw majątkowych, z których przychody podlegają opodatkowaniu, nie ma charakteru wyczerpującego, o czym świadczy użycie przez ustawodawcę słowa «w szczególności», a zatem katalog tych praw majątkowych ma charakter otwarty” – tak NSA w uzasadnieniu wyroku z dnia 7 kwietnia 1999 r. (sygn. akt  SA/Sz 775/98.

W ustawie o PIT prawodawca nie definiuje czym jest  „prawo majątkowe” . W wydawanych interpretacjach podatkowych organ skarbowy wyjaśnia:

„Prawa majątkowe – to (…)  prawa (…) pozostające w ścisłym związku z ekonomicznym interesem uprawnionego, związane z jego majątkiem. Do praw majątkowych zalicza się zatem m.in. następujące prawa:

(…) * rodzinne o charakterze majątkowym (np. prawa spadkowe związane ze spadkiem, zachowkiem i zapisem); (…)” [5] .

… i wątpliwości interpretacyjne

W zakresie skutków podatkowych zbycia udziału w spadku podatnicy mieli wątpliwości czy odpłatne zbycie  udziału w spadku  będzie źródłem przychodu art. 10 ust. 1 pkt 8 lit. a – c) w związku z art. 10 ust. 5  ustawy o PIT , czy przychodem z praw majątkowych określonym w  art. 10 ust. 1 pkt 7 ustawy PIT .

W interpretacji indywidualnej wydanej w dniu 28 maja 2014 r. (sygn. IPPB1/415-331/14-4/IF) Dyrektor Izby Skarbowej w Warszawie wyjaśnił:

„w przypadku sprzedaży udziału w spadku – spełnione zostały przesłanki art. 10 ust. 1 pkt 7 w związku z art. 18 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych, (…). Albowiem w przypadku sprzedaży udziału w spadku wnioskodawca nie dokona sprzedaży poszczególnych składników spadku tj. nieruchomości niezabudowanej, nieruchomości zabudowanej budynkiem mieszkalnym, samochodu osobowego, jednostek uczestnictwa w funduszach inwestycyjnych, ruchomości położonych w domu zmarłego oraz ruchomości stanowiących wyposażenie gabinetów lekarskich”.

Przykład:

W interpretacji indywidualnej Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu  z dnia 18 listopada 2015 r.  ILPB2/4511-1-1038/15-2/AK czytamy:

„Z przedstawionego we wniosku zdarzenia przyszłego wynika, że Wnioskodawczyni odziedziczyła w 27 września 2015 r. ½ części spadku w skład której wchodzą prawa własności nieruchomości oraz prawa własności ruchomości wraz z długami. Zainteresowana zamierza zbyć całą część przysługującego jej spadku (…)”. Stąd też „dokonując zbycia udziału w spadku Zainteresowana uzyska przychód z praw majątkowych w rozumieniu art. 10 ust. 1 pkt 7 w związku z art. 18 u.p.d.o.f. Dochód ten winien być wykazany wraz z pozostałymi dochodami podlegającymi opodatkowaniu według skali podatkowej w rocznym zeznaniu PIT-36 składanym w terminie do 30 kwietnia roku następującego po roku podatkowym, w którym te dochody uzyskano. W tym samym terminie należy również wpłacić z tego tytułu podatek obliczony zgodnie z art. 27 ust. 1 u.p.d.o.f.”

Czy coś się zmieniło?

W obowiązującym stanie prawnym linia interpretacyjna organu skarbowego pozostaje bez zmian.  Tak będzie:

„(…) w odniesieniu do sprzedaży przez Panią udziału w spadku na podstawie art. 1051 Kodeksu cywilnego, przepisy art. 10 ust. 1 pkt 8 lit. a-c i art. 10 ust. 5 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych nie znajdą zastosowania, bowiem odnoszą się one do odpłatnego zbycia nieruchomości i wymienionych praw majątkowych dotyczących nieruchomości, nabytych w wyniku spadku, a nie jak to ma miejsce w tym przypadku – do sprzedaży udziału w spadku. Stąd powoływana przez Panią okoliczność zbycia po upływie 5 lat, licząc od końca roku, w którym nastąpiło nabycie przez Panią spadku, nie ma żadnego znaczenia dla określenia skutków podatkowych zawarcia umowy sprzedaży udziału w spadku na gruncie podatku dochodowego od osób fizycznych” – interpretacja indywidualna Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej (KIS) wydanej w dniu 9 lutego 2024 r. (sygn. 0112-KDIL2-1.4011.116.2024.1.KF).

Tożsamy pogląd zawiera interpretacja podatkowa z dnia  7 marca 2024 r. (sygn. 0115-KDIT2.4011.63.2024.1.ŁS) oraz z dnia 5 czerwca 2023 r. (sygn. 0113-KDIPT2-2.4011.261.2023.2.MK).

Istotne!

W nieprawomocnym  jeszcze wyroku  wydanym  w dniu 14 kwietnia 2025 r. (sygn. akt I SA/Gl 1302/24) WSA w Gliwicach wyraził następujący pogląd: „Regulacja zawarta w art. 10 ust. 5 u.p.d.o.f. przewiduje określoną preferencję podatkową, a więc objęta jest zakazem rozszerzającej interpretacji przesłanki: «nabycia w drodze spadku»”.

Sprawdź: Sprzedaż udziału w spadku – skutki podatkowe

Podsumujmy

Sprzedaż udziału nabytego w drodze spadkobrania na podstawie art. 1051 k.c. jest źródłem przychodu z praw majątkowych. Wynika to z art. 18 w związku z art. 10 ust. 1 pkt 7 ustawy o PIT.  Nie ma natomiast zastosowania art. 10 ust. 5 ustawy o PIT, ponieważ  jego treść odnosi się:

„(…) do odpłatnego zbycia nieruchomości i wymienionych praw majątkowych dotyczących nieruchomości”. Zatem „(…) okoliczność zbycia po upływie 5 lat, licząc od końca roku, w którym nastąpiło nabycie (…) spadku, nie ma żadnego znaczenia dla określenia skutków podatkowych zawarcia umowy sprzedaży udziału w spadku na gruncie podatku dochodowego od osób fizycznych. (…)”.

Stąd też:

„Dochód uzyskany z tytułu sprzedaży udziału w spadku podlega opodatkowaniu na zasadach ogólnych, według skali podatkowej określonej w art. 27 ust. 1 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych” – interpretacja indywidualna  Dyrektora KIS wydana w dniu 26 marca 2024 r. (sygn. 0114-KDIP3-2.4011.98.2024.1.MR).

Podatnik powinien go wykazać w rocznym zeznaniu podatkowym.

Podstawa prawna:

Art. 10 ust. 1 pkt 7, art. 10 ust. 1 pkt 8 lit. a – c ), art. 10 ust. 5, art. 18,art. 27 ust. 1, art. 30b ust. 1 Ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 163).

Art. 198, art. 1036, art. 1051, art. 1052 § 1 i § 3, art. 1053 Kodeksu cywilnego (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1061).

Objaśnienie:

[1] Stosownie do art. 198 k.c. każdy ze współwłaścicieli może rozporządzać swoim udziałem bez zgody pozostałych współwłaścicieli. Jest to przepis ogólny, natomiast przepis szczegółowy zawiera art. 1036 zd. 1 k.c. zgodnie z którym spadkobierca może za zgodą pozostałych spadkobierców rozporządzić udziałem w przedmiocie należącym do spadku.

[2] Tak Borysiak W. (red.), Kodeks cywilny. Komentarz, Wydanie 33, Warszawa 2024 , Legalis [w:] Komentarzu do art. 1052 § 3 k.c.

[3] Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 czerwca 2004 r.:  Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 czerwca 2004 r. w sprawie maksymalnych stawek taksy notarialnej (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1566) – dostęp w dniu 5 czerwca 2025 r.

[4] Tak przykładowo interpretacja indywidualna Dyrektora Krajowej Informacji Skarbowej z dnia 1 marca 2024 r. (sygn. 0115-KDIT3.4011.93.2024.1.KP) oraz z dnia 5 czerwca 2023 r. (sygn. 0113-KDIPT2-2.4011.261.2023.2.MK) – dostęp w dniu 5 czerwca 2025 r.

[5] Tak przykładowo interpretacja indywidualna Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu wydana w dniu 18 listopada 2015 r. (sygn. ILPB2/4511-1-1038/15-2/AK) oraz interpretacja  indywidualna  Dyrektora  Krajowej Informacji Skarbowej  z dnia 30 stycznia 2024 r. (sygn. 0113-KDIPT2-2.4011.758.2023.2.KK) – dostęp w dniu 5 czerwca 2025 r.

Stan prawny na dzień 5 sierpnia 2025 roku

Małgorzata Gach, Wanda Książek