Zmiana formy opodatkowania JDG do 20 lutego – praktyczny przewodnik przedsiębiorcy na 2026 rok

Obraz autorstwa shurkin_son na Freepik

Formy opodatkowania działalności gospodarczej:

Przedsiębiorcy prowadzący jednoosobową działalność gospodarczą mogą wybrać jedną z trzech form opodatkowania podatkiem dochodowym według:

a) według skali podatkowej, [1]

b) podatku liniowego, [1]

c) ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych. [2]

Skala podatkowa

Skala podatkowa jest podstawową i domyślną formą opodatkowania dochodów osób prowadzących jednoosobową działalność gospodarczą. Jeżeli przedsiębiorca nie wybierze w terminie podatku liniowego ani ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych, automatycznie rozlicza się według skali podatkowej bez konieczności składania dodatkowych oświadczeń do urzędu skarbowego.

Stawka podatku

W skali podatkowej opodatkowaniu podlega dochód, czyli przychód pomniejszony o koszty jego uzyskania. Podatek obliczany jest według dwóch stawek:

• 12% – od dochodu do 120 000 zł,
• 32% – od nadwyżki ponad 120 000 zł,

Dodatkową korzyścią opodatkowania według skali podatkowej jest możliwość skorzystania z kwoty wolnej od podatku w wysokości 30 000 zł rocznie (art. 27 ust. 1 Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych)

Najważniejsze zalety skali podatkowej

Rozliczenie według skali podatkowej pozwala na:

• skorzystanie z kwoty wolnej od podatku,
• wspólne rozliczenie z małżonkiem,
• zastosowanie większości ulg podatkowych, w tym m.in. ulgi na dzieci.

Z tych przywilejów nie można korzystać przy podatku liniowym ani ryczałcie.

Dla kogo skala podatkowa będzie korzystna

Skala podatkowa sprawdzi się przede wszystkim u przedsiębiorców:

• osiągających niższe lub umiarkowane dochody,
• ponoszących istotne koszty uzyskania przychodów,
• chcących korzystać z ulg podatkowych lub wspólnego rozliczenia z małżonkiem,
• świadczących usługi lub sprzedających towary na rzecz byłego lub obecnego pracodawcy, dla których wybór podatku liniowego lub ryczałtu jest wyłączony na podstawie przepisów ustawy o PIT.

Zaliczki na podatek – jak i kiedy płacić

Przedsiębiorca rozliczający się według skali podatkowej wpłaca podatek w formie zaliczek:

• miesięcznych albo
• kwartalnych – w zależności od dokonanego wyboru.

Zaliczkę wpłaca się na rachunek właściwego urzędu skarbowego do 20. dnia miesiąca następującego po miesiącu lub kwartale, którego dotyczy rozliczenie. W trakcie roku nie składa się odrębnych deklaracji zaliczkowych. Zmiana częstotliwości wpłacania zaliczek jest możliwa także tylko raz w roku do 20 lutego.

Składka zdrowotna

Składka zdrowotna wynosi 9% dochodu, jednak nie może być niższa niż 432,54 zł miesięcznie. Jest to minimalna składka obliczona od minimalnego wynagrodzenia w wysokości 4 806 zł, obowiązującego w okresie od 1 lutego 2026 r. do 31 stycznia 2027 r., i dotyczy przedsiębiorców, których składka zdrowotna jest ustalana na podstawie osiągniętego dochodu. [16]

Składka na ubezpieczenie emerytalno- rentowe

W przypadku jednoosobowej działalności gospodarczej opodatkowanej skalą podatkową, osoba prowadząca działalność podlega także obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą.[11]  Podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe stanowi kwota zadeklarowana przez przedsiębiorcę, nie niższa jednak niż 60% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego.

Składka na ubezpieczenie emerytalne wynosi 19,52% podstawy wymiaru [13], natomiast składka na ubezpieczenie rentowe wynosi 8,00% podstawy wymiaru [14]. Łączna stawka składek emerytalnej i rentowej wynosi 27,52% podstawy wymiaru.

Przy pełnym ZUS w 2026 r., opłacanym od podstawy 60% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia (5 652 zł), łączna miesięczna kwota składek społecznych wynosi 1 926,76 zł, a w przypadku rezygnacji z dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego – 1 788,29 zł. Wskazane wartości składek emerytalno-rentowych dotyczą standardowego, pełnego ZUS, przy czym należy mieć na uwadze, że w przypadku osób rozpoczynających działalność lub korzystających z ulg (np. preferencyjnych składek lub tzw. małego ZUS) wysokość składek ustalana jest według odmiennych zasad.

Podatek liniowy

Podatek liniowy polega na opodatkowaniu dochodów z działalności gospodarczej jednolitą stawką 19%, niezależnie od wysokości osiąganego dochodu. Jest to rozwiązanie szczególnie korzystne dla przedsiębiorców osiągających wyższe dochody, dla których rozliczenie według skali podatkowej oznaczałoby wejście w drugi próg podatkowy, czyli przekroczenie kwoty 120 000 zł.

Jak działa podatek liniowy

Podstawą opodatkowania jest dochód, rozumiany jako różnica pomiędzy uzyskanymi przychodami a poniesionymi kosztami ich uzyskania. Dochód ten może zostać pomniejszony o:

• zapłacone składki na ubezpieczenia społeczne ZUS,[3]
• w ograniczonym zakresie – o część zapłaconej składki zdrowotnej, z uwzględnieniem obowiązującego limitu ( w roku 2026 jest to 14 100 zł) [4]

Największą zaletą podatku liniowego jest brak progresji podatkowej i stała, przewidywalna stawka podatku. Należy jednak pamiętać, że podatek jest naliczany od pierwszej złotówki dochodu, a podatnik nie korzysta z kwoty wolnej od podatku ani z większości ulg podatkowych.

Ograniczenia podatku liniowego

Wybór podatku liniowego wiąże się z istotnymi ograniczeniami.

Przedsiębiorca:

• nie może rozliczać się wspólnie z małżonkiem,
• nie może korzystać z preferencji dla osób samotnie wychowujących dzieci,
• nie ma prawa do ulgi na dziecko ani do wielu innych ulg przewidzianych w Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych

Odrębne rozliczenie roczne

Dochody z działalności gospodarczej opodatkowane podatkiem liniowym są rozliczane odrębnie i nie podlegają łączeniu z dochodami opodatkowanymi według skali podatkowej.

Oznacza to, że nie sumuje się ich m.in. z dochodami z umowy o pracę, umów zlecenia czy umów o dzieło, które co do zasady podlegają opodatkowaniu według skali podatkowej. W związku z tym podatnik składa odrębne zeznanie roczne dla dochodów z działalności opodatkowanej podatkiem liniowym (PIT-36L), niezależnie od ewentualnego zeznania składanego dla dochodów rozliczanych według skali.[5]

Należy również pamiętać, że podatku liniowego nie można wybrać, jeżeli przedsiębiorca wykonuje w ramach działalności gospodarczej na rzecz obecnego lub byłego pracodawcy czynności tożsame z tymi, które wykonywał wcześniej na podstawie umowy o pracę w bieżącym lub poprzednim roku podatkowym. W takiej sytuacji dochody z działalności muszą być opodatkowane według skali podatkowej.

Składka zdrowotna

Jeżeli rozliczasz się podatkiem liniowym (19%), składka zdrowotna wynosi 4,9% osiągniętego dochodu z działalności gospodarczej. Trzeba jednak pamiętać, że składka zdrowotna nie może być niższa od minimalnej, tak samo jak w przypadku skali podatkowej. Jeżeli w danym miesiącu dochód będzie niski lub zerowy, należy zapłacić  minimalną składkę zdrowotną, która w 2026 roku wynosi 432,54 zł miesięcznie.  [17]

Składka na ubezpieczenie emerytalno- rentowe

W przypadku jednoosobowej działalności gospodarczej opodatkowanej podatkiem liniowym, zasady dotyczące składek emerytalnej i rentowej są takie same jak przy skali podatkowej, ponieważ forma opodatkowania nie wpływa na wysokość składek społecznych.

Ryczałt od przychodów ewidencjonowanych

Ryczałt od przychodów ewidencjonowanych to uproszczona forma opodatkowania, w której podatek płaci się od przychodu, a nie od dochodu. Oznacza to, że nie odlicza się kosztów uzyskania przychodu, dlatego ryczałt jest korzystny głównie dla przedsiębiorców, którzy ponoszą niewielkie wydatki związane z działalnością. Z tej formy mogą korzystać przedsiębiorcy, których roczne przychody nie przekroczyły 2 mln euro.

Stawki podatku

Stawki ryczałtu zależą od rodzaju faktycznie wykonywanej działalności i wynoszą od 2% do 17%.  Są one określone wprost w art. 12 ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym, często z odwołaniem do klasyfikacji PKWiU. W przypadku wątpliwości, zwłaszcza przy usługach specjalistycznych, najbezpieczniejszym rozwiązaniem jest uzyskanie interpretacji indywidualnej w Krajowej Informacji Skarbowej.

Przykładowo:

• 17% – wolne zawody,
• 15% – m.in. usługi reklamowe, fotograficzne, detektywistyczne i ochroniarskie, finansowe i ubezpieczeniowe, prawne i księgowe (jeżeli nie są wykonywane jako wolny zawód), pośrednictwo handlowe oraz przetwarzanie danych i call center,
• 14% – usługi medyczne, architektoniczne i inżynierskie oraz specjalistyczne projektowanie,
• 12% – usługi związane z wydawaniem pakietów gier komputerowych (PKWiU ex 58.21.10.0), z wyłączeniem publikowania gier komputerowych w trybie on-line,
• 10% – kupno i sprzedaż nieruchomości na własny rachunek,
• 8,5% – m.in. edukacja i szkolenia, wynajem nieruchomości, usługi noclegowe, badania naukowe i prace rozwojowe,
• 5,5% – działalność wytwórcza, roboty budowlane oraz transport towarów pojazdami powyżej 2 ton,
• 3% – handel (sprzedaż towarów) oraz gastronomia bez sprzedaży alkoholu powyżej 1,5%,,
• 2% – wybrane, szczególne kategorie przychodów wskazane w ustawie.[6]

Kto nie może korzystać z ryczałtu i kiedy jest on wyłączony

Z ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych nie mogą korzystać, niezależnie od wysokości przychodów, m.in. przedsiębiorcy prowadzący apteki, lombardy, handel walutami, wytwarzający wyroby akcyzowe (z wyjątkiem energii z OZE), handlujący częściami i akcesoriami do pojazdów.[7]

Ryczałt nie ma zastosowania również w przypadku podatników, którzy w ramach prowadzonej działalności gospodarczej (zarówno rozpoczynanej, jak i kontynuowanej) świadczą usługi na rzecz obecnego lub byłego pracodawcy, odpowiadające czynnościom wykonywanym przez nich w ramach stosunku pracy lub spółdzielczego stosunku pracy w bieżącym lub poprzednim roku podatkowym. [9]

Ponadto ryczałtu nie można wybrać w danym roku podatkowym m.in. w przypadku opodatkowania kartą podatkową, przy określonych zmianach formy prowadzenia działalności pomiędzy małżonkami oraz gdy przed zmianą działalność była opodatkowana na zasadach ogólnych. Ryczałt jest także wykluczony przy korzystaniu z okresowych zwolnień z podatku dochodowego oraz w przypadku dokonania reorganizacji prawnej działalności. [7]

Składka zdrowotna

W 2026 roku przedsiębiorcy rozliczający się ryczałtem od przychodów ewidencjonowanych opłacają składkę zdrowotną w wysokości uzależnionej od rocznego poziomu przychodów. Podstawa jej wymiaru została ustalona w oparciu o przeciętne miesięczne wynagrodzenie w sektorze przedsiębiorstw w IV kwartale 2025 r., które wynosi 9 228,64 zł.

Składka zdrowotna wynosi:

• przy przychodach do 60 000 zł- 498,35 zł
• przy przychodach od 60 000 zł do 300 000 zł- 830,58 zł
• przy przychodach przekraczających 300 000 zł rocznie – 1 495,04 zł [15]

Warto podkreślić, że ryczałtowcy nadal mają prawo odliczyć od przychodu 50% zapłaconej składki zdrowotnej, co częściowo kompensuje wzrost jej wysokości. Mimo to składka zdrowotna pozostaje jednym z kluczowych elementów, które należy uwzględnić przy ocenie opłacalności ryczałtu w 2026 roku, zwłaszcza przy wyższych przychodach.

Składka na ubezpieczenie emerytalno- rentowe

Składki emerytalne i rentowe są także ustalane na takich samych zasadach jak przy opodatkowaniu według skali podatkowej.

Danina solidarnościowa

Danina solidarnościowa, stanowi dodatkowe obciążenie dla osób fizycznych osiągających bardzo wysokie dochody.

Wynosi ona 4% podstawy obliczenia i jest naliczana wyłącznie od nadwyżki ponad 1 000 000 zł rocznie. Podstawę daniny stanowi suma dochodów podlegających opodatkowaniu według skali podatkowej (12% i 32%), podatkiem liniowym 19%, z kapitałów pieniężnych (np. odpłatnego zbycia papierów wartościowych) oraz z zagranicznych jednostek kontrolowanych (CFC), po ich pomniejszeniu o odliczone od dochodu składki na ubezpieczenia społeczne oraz inne kwoty przewidziane w przepisach szczególnych.

Danina solidarnościowa jest ustalana od łącznej kwoty tych dochodów, niezależnie od źródła, natomiast nie obejmuje dochodów opodatkowanych w formach zryczałtowanych, takich jak ryczałt od przychodów ewidencjonowanych czy karta podatkowa.

P