Zostańmy w kontakcie

W MIĘDZYCZASIE

Czy osoba prawna może domagać się zadośćuczynienia za doznaną krzywdę?

Czy osoba prawna może domagać się zadośćuczynienia za doznaną krzywdę? Kwestia ta została rozstrzygnięta przez Sąd Najwyższy na skutek zagadnienia prawnego przedstawionego mu przez Sąd Apelacyjny w Gdańsku w związku z rozpatrywaną przez ten sąd apelacją. Problem ten powstał na bazie stanu faktycznego, w którym to spółka z ograniczoną odpowiedzialnością wniosła pozew przeciwko pozwanemu o ochronę dóbr osobistych w związku z negatywną opinią o spółce jaką zamieścił pozwany w Internecie.

Opublikowany

dnia

zadośćuczynienie

Obraz  Małgorzata Tomczak z  Pixabay

Zagadnienie prawne

Sąd Apelacyjny w Gdańsku postanowieniem z dnia 8 marca 2023 roku, sygn. I Aga 196/22, przedstawił Sądowi Najwyższemu zagadnienie prawne o następującej treści: „Czy osoba prawna może domagać się od osoby, która naruszyła jej dobra osobiste, zapłaty zadośćuczynienia za doznaną krzywdę na podstawie art. 448 k.c. w zw. z art. 43 k.c.?”.

Zdaniem Sądu Apelacyjnego:

„konstrukcja osoby prawnej jako podmiotu prawa cywilnego wyklucza możliwość przyjęcia, że w razie naruszenia jej dóbr osobistych, osoba prawna może domagać się także zapłaty zadośćuczynienia za doznaną krzywdę. Odpowiednie stosowanie do osób prawnych ochrony dóbr osobistych wyklucza posłużenie się art. 448 k.c. w części dotyczącej zadośćuczynienia za doznaną krzywdę, gdyż osoba prawna, co oczywiste, nie odczuwa krzywdy”.

Stanowisko Sądu Najwyższego

Ze stanowiskiem Sądu Apelacyjnego nie zgodził się Sąd Najwyższy, stwierdzając jednoznacznie w uchwale z dnia 3 października 2023 roku, sygn. III CZP 22/23, że art. 448  kodeksu cywilnego stosuje się odpowiednio do osób prawnych (art. 43 kc) i tym samym przesądzając dopuszczalność domagania się przez osobę prawną zadośćuczynienia za doznaną krzywdę.

Sprawa nie była jednak taka oczywista, co potwierdza fakt, że do stanowiska Sądu Apelacyjnego w Gdańsku przychylił się zarówno Prokurator Generalny jak i Rzecznik Praw Obywatelskich biorący udział w postępowaniu.

Rzecznik Praw Obywatelskich przystępując do postępowania przedstawił stanowisko zgodnie z którym:

„osoba prawna nie może domagać się od osoby, która naruszyła jej dobra osobiste, zapłaty zadośćuczynienia za doznaną krzywdę na podstawie art. 448 k.c. w związku z art. 43 k.c.”.

Izba Cywilna Sądu Najwyższego odrzuciła jednak wniosek zarówno Rzecznika Praw Obywatelskich jak i Prokuratora Generalnego  i orzekła jak wyżej.

W omawianej uchwale, Sąd Najwyższy zwrócił uwagę na fakt, że w przypadku osób fizycznych i prawnych ani zakres ochrony, ani jej przedmiot nie są tożsame, wobec czego nie jest również tożsamy katalog dóbr osobistych tych podmiotów.

„W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmowano więc zazwyczaj, że dobra osobiste osób prawnych to niemajątkowe wartości, dzięki którym osoba prawna może funkcjonować zgodnie ze swym zakresem działań”. (…). „Zwrócono przy tym uwagę na konieczność zastosowania kryterium obiektywnego i oderwanie się od subiektywnych elementów odczuwania charakterystycznych dla definicji dóbr osobistych osób fizycznych”. (Uchwała SN z dnia 3 października 2023 r., III CZP 22/23).

W odniesieniu do możliwości domagania się osoby prawnej zadośćuczynienia za doznane krzywdy, Sąd Najwyższy w niniejszej uchwale zwrócił uwagę na to, że pojęcia krzywdy nie można „utożsamiać tylko z doznaniem cierpień fizycznych i psychicznych przez osoby fizyczne”.

Osoby prawne, pomimo niezaprzeczalnego faktu, że nie są zdolne do odczuwania cierpienia fizycznego ani psychicznego, również mogą doświadczyć krzywdy, przy czym w przypadku naruszenia dóbr osobistych osoby prawnej doznaje ona szkody o charakterze niemajątkowym, której nie da się wyrazić w pieniądzu.

Advertisement

Kolejnym argumentem, uzasadniającym odpowiednie stosowanie art. 448 kc do osób prawnych, jaki podniósł Sąd Najwyższy, jest fakt, że zadośćuczynienie ma ze swej istoty, poza funkcją kompensacyjną, pełnić funkcję satysfakcjonującą, represyjną oraz prewencyjno-wychowawczą (por. wyrok SN z 17 marca 200, I CSK 81/05). Sąd Najwyższy stanął na stanowisku, że:

„nie da się obronić tezy, że realizacja tych funkcji uzasadniona jest tylko wówczas, gdy naruszono dobra osobiste osoby fizycznej”.

W uchwale Sąd Najwyższy zwrócił uwagę na fakt, że dopuszczalność dochodzenia przez osobę prawną zadośćuczynienia na podstawie art. 448 kc, jest przyjmowana również przez część doktryny, a celem tego roszczenia jest „ochrona obiektywnie rozumianych interesów osoby prawnej związanych z jej dobrami osobistymi”, natomiast „napiętnowanie osoby prawnej powinno powodować, że może ona skorzystać z dostępnych środków ochrony prawnej, w tym z art. 448 k.c.”.

Co wydaje się szczególnie istotne, Sąd Najwyższy wyraźnie podkreślił, że w przypadku, gdyby osoby prawne zostały pozbawione uprawnienia do domagania się zadośćuczynienia, w istocie powodowałoby to sytuację, w której osoba naruszająca dobra osobiste osoby prawnej byłaby w lepszej sytuacji niż gdyby naruszyła dobra osobiste  osoby fizycznej.

Podsumowanie

Podsumowując, uchwała Sądu Najwyższego ma niewątpliwie duże znaczenie, gdyż jednoznacznie przesądza, że osoba prawna podobnie jak osoba fizyczna może domagać się zadośćuczynienia za doznaną krzywdę.  Należy jednak pamiętać, że:

„dla możliwości udzielenia ochrony prawnej na tej podstawie prawnej istotnymi okolicznościami powinny być m.in. rodzaj działalności prowadzonej przez daną osobę prawną, dobro osobiste, które zostało naruszone oraz skala tego naruszenia, a w konsekwencji stopień wpływu naruszenia dobra osobistego osoby prawnej na możliwość prowadzenia jej działalności”. (III CZP 22/23)

Opracowanie na podstawie Uchwały Sądu Najwyższego z dnia 3 października 2023 r., sygn. III CZP 22/23.

Stan prawny na dzień 6 marca 2024 r.

Katarzyna Surma-Winiarska, aplikantka radcowska w Kancelarii Radcy Prawnego Małgorzaty Gach

Czytaj dalej
Advertisement
Kliknij żeby skomentować

Odpowiedz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany.

POMAGAM UKRAINIE

  • https://prawo-dla-ksiegowych.pl/kategoria/pomagam-ukrainie/

SKLEP

DODATKI DLA SUBSKRYBENTÓW

  • https://prawo-dla-ksiegowych.pl/zalozenie-spolki-cywilnej-krok-po-kroku-checklista-do-pobrania/
  • https://prawo-dla-ksiegowych.pl/dodatki-dla-subskrybentow/
  • https://prawo-dla-ksiegowych.pl/dodatki-dla-subskrybentow/
  • https://prawo-dla-ksiegowych.pl/10-powodow-dla-ktorych-warto-zalozyc-spolke-z-o-o/


Newsletter


Możesz też otworzyć formularz w pełnej formie w nowej karcie przeglądarki. Pamiętaj, że w każdej chwili możesz zrezygnować z otrzymywania newslettera.

Administratorem Danych Osobowych jest Kancelaria Radcy Prawnego Małgorzata Gach z siedzibą w Krakowie (31-560) przy ul. Na Szaniec 17/9 (adres do korespondencji: ul. Bałuckiego 26/2, 30-318 kraków), identyfikująca się numerem NIP: 552 137 70 75, REGON: 3568592096, będąca właścicielem portalu prawo-dla-ksiegowych.pl, z którą jest możliwy kontakt poprzez e-mail: kontakt@prawo-dla-ksiegowych.pl lub m.gach@gach.pl. Informacje dotyczące przetwarzania udostępnionych danych przez Administratora Danych Osobowych znajdują się również w Polityce Prywatności oraz Regulaminie zawartym na portalu prawo-dla-ksiegowych.pl.

ŚLEDŹ TAKŻE

  • podatkiwspolkach.pl
  • prawo-dla-ksiegowych.pl
  • lexagit.pl

Prawo dla księgowych

MASZ PYTANIE?