Ustawa o pomocy obywatelom Ukrainy – najważniejsze założenia

Ustawa o pomocy obywatelom Ukrainy – legalny pobyt

Zgodnie z projektem Ustawy w zakresie obywateli Ukrainy, którzy wjechali na teren RP bezpośrednio z terenu Ukrainy legalnie w związku z działaniami wojennymi prowadzonymi na terytorium tego państwa począwszy od dnia 24 lutego 2024, ich pobyt na terenie Polski uznaje się za legalny w okresie 18 miesięcy licząc od dnia 24 lutego 2022 r.

W przypadkach w których wjazd obywatela Ukrainy w związku z rozpoczęciem wojny na Ukrainie na terytorium RP nie został zarejestrowany przez komendanta placówki Straży Granicznej podczas kontroli granicznej, Komendant Główny Straży Granicznej rejestruje pobyt obywatela Ukrainy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, na jego wniosek, złożony w siedzibie organu gminy. W takim przypadku obywatel Ukrainy powinien złożyć stosowny wniosek, nie później jednak niż 60 dni od dnia wjazdu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Ogólny rejestr obywateli Ukrainy, którzy wjechali na teren RP z terenu Ukrainy w związku z działaniami wojennymi i które złożyły wniosek o zarejestrowanie pobytu na terenie RP prowadzić ma Komendant Główny Straży Granicznej. W przypadku wniosków o legalizację pobytu składanych za pośrednictwem urzędów gminy – Komendant Główny Straży Granicznej umieszczać będzie dane w rejestrze w terminie 30 dni od dnia przekazania przez organy gminy informacji o złożeniu takiego wniosku.

Projekt ustawy wskazuje przy tym, że wyjazd obywatela Ukrainy z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na okres powyżej 1 miesiąca pozbawiać go będzie uprawnienia do legalnego pobytu na terenie RP.

Przewidziany został także tryb postępowania wobec małoletnich pozostających na terenie RP bez opieki. Dla takich dzieci sąd właściwy ze względu na miejsce pobytu małoletniego ustanawiać będzie tymczasowego opiekuna. Postępowanie takie wszczynać się będzie z urzędu lub na wniosek (uprawnieni do złożenia takiego wniosku to m.in. Straż Graniczna, Policja czy organ gminy.

Ustawa o pomocy obywatelom Ukrainy – legalne wykonywanie pracy na terytorium RP

Zgodnie z projektem ustawy (art. 8) obywatele Ukrainy są uprawnieni do wykonywania pracy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej w okresie pobytu zgodnego z obowiązującymi przepisami, w przypadku gdy: pobyt obywatela Ukrainy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej uważa się za legalny na podstawie powyżej opisanych przepisów lub też 2) jest obywatelem Ukrainy przebywającym legalnie na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Wymogiem prawnym jest jednak złożenie przez pracodawcę w terminie 7 dni od dnia podjęcia pracy przez obywatela Ukrainy informacji do powiatowego urzędu pracy o powierzeniu wykonywania pracy temu obywatelowi. Powiadomienie takie dokonywane będzie przez system www.praca.gov.pl. Powiadomienie to obejmować będzie informację na temat powierzającego pracę, oraz dane obywatela

Obywatel Ukrainy, może zarejestrować się oraz zostać uznany jako osoba bezrobotna albo poszukująca pracy, w oparciu o przepisy ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2021 r. poz. 1100, z późn. zm.), przy czym nie stosuje się tu ograniczenia wiekowego.

Wsparcie materialne, prawo do świadczeń

Zgodnie z art. 10 projektu ustawy

„Obywatelowi Ukrainy przebywającemu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, którego pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest uznawany za legalny na podstawie art. 2 ust. 1, przysługuje prawo do:

1)     świadczeń rodzinnych, o których mowa w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2020 r. poz. 111 oraz z 2021 r. poz. 1162, 1981, 2105 i 2270),

2)     świadczenia wychowawczego, o którym mowa w ustawie z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2019 r. poz. 2407 oraz z 2021 r. poz. 1162, 1981 i 2270), jeżeli zamieszkuje z dziećmi na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej,

3)     świadczenia dobry start, o którym mowa w przepisach wydanych na podstawie art. 187a ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz. U. z 2022 r. poz. 447), jeżeli zamieszkuje z dziećmi na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej,

4)     rodzinnego kapitału opiekuńczego, o którym mowa w ustawie z dnia 17 listopada 2021 r. o rodzinnym kapitale opiekuńczym (Dz. U. poz. 2270), jeżeli zamieszkuje z dziećmi na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej,

5)     dofinansowania obniżenia opłaty rodzica za pobyt dziecka w żłobku, klubie dziecięcym lub u dziennego opiekuna, o którym mowa w art. 64c ust. 1 ustawy z dnia 4 lutego 2011 r. o opiece nad dziećmi w wieku do lat 3 (Dz. U. z 2021 r. poz. 75, 952 i 2270)

– odpowiednio na zasadach i w trybie określonych w tych przepisach, z wyłączeniem warunku posiadania karty pobytu z adnotacją „dostęp do rynku pracy”.

Przy ustaleniu prawa do świadczeń, gdzie istotne będzie kryterium dochodowe nie będzie się uwzględniać członka rodziny, który, zgodnie z oświadczeniem osoby ubiegającej się o te świadczenia, nie przebywa na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej np. walcząc na terenie Ukrainy z agresorem.

Prawo do ww. świadczeń przysługiwać ma od daty wjazdu na teren RP, pod warunkiem jednakże że wniosek o te świadczenia zostanie złożony w terminie 6 miesięcy, licząc od dnia wjazdu. W przypadku późniejszego złożenia wniosku prawo do świadczeń ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek.

Środki z opieki społecznej

Projekt ustawy przewiduje także możliwość wystąpienia przez obywatela Ukrainy przebywającego na terenie RP legalnie o przyznanie świadczeń pieniężnych i niepieniężnych, na zasadach i w trybie ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2021 r. poz. 2268 i 2270 oraz z 2022 r. poz. 1 i 66).  Obywatel Ukrainy powinien w takim przypadku złożyć oświadczenie o sytuacji osobistej, rodzinnej, dochodowej i majątkowej.  W takim postępowaniu co naturalne nie przeprowadza się rodzinnego wywiadu środowiskowego, chyba że powstaną wątpliwości co do treści złożonego oświadczenia. Do udzielania ww. świadczeń właściwa jest gmina miejsca pobytu osoby ubiegającej się o te świadczenia.

Inne świadczenia

Projekt ustawy przewiduje w art. 12, że obywatelowi Ukrainy przebywającemu legalnie na terenie RP, przysługiwać będzie także pomoc w postaci jednorazowego świadczenia pieniężnego w wysokości 500 zł dla osoby samotnie gospodarującej lub 300 zł na osobę w rodzinie, przeznaczonego na utrzymanie, w szczególności na pokrycie wydatków na żywność, odzież, obuwie, środki higieny osobistej oraz opłaty mieszkaniowe.  Pomocą dla obywatela Ukrainy obejmuje się małoletnie dziecko. Wniosek o wypłatę jednorazowego świadczenia pieniężnego składa się na piśmie co do zasady w ośrodku pomocy społecznej.

Obywatel Ukrainy przebywający na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej będzie miał również prawo do bezpłatnej pomocy psychologicznej.

Obywatelowi Ukrainy przebywającemu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, którego pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest uznawany za legalny, może być przyznana pomoc żywnościowa w ramach Europejskiego Funduszu Pomocy Najbardziej Potrzebującym, jednakże pod warunkiem spełniania przez obywatela Ukrainy kryteriów kwalifikowania do pomocy żywnościowej w ramach Programu Operacyjnego Pomoc Żywnościowa 2014–2020 na podstawie odrębnych przepisów.

Obywatelowi Ukrainy przebywającemu legalnie na terenie RP mogą być przyznawane świadczenia pomocy materialnej o charakterze socjalnym na zasadach określonych w rozdziale 8a ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz. U. z 2021 r. poz. 1915).

Opieka medyczna

Kolejna pomoc to korzystania z polskiej służby zdrowia. Zgodnie z treścią projektu obywatele Ukrainy przebywający legalnie na terenie RP będą mieć prawo do opieki medycznej udzielanej na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej obejmującej świadczenia opieki zdrowotnej na zasadach i w zakresie, w jakim osobom objętym obowiązkowym lub dobrowolnym ubezpieczeniem zdrowotnym przysługuje prawo do świadczeń na podstawie ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. z 2021 r. poz. 1285, z późn.zm), z wyłączeniem leczenia uzdrowiskowego albo rehabilitacji uzdrowiskowej, a także podanie produktów leczniczych wydawanych świadczeniobiorcom w ramach programów polityki zdrowotnej ministra właściwego do spraw zdrowia.

Ww. świadczenia takie jak dla obywateli RP będą udzielana udzielane przez świadczeniodawców oraz przez apteki na podstawie umów zawartych z Narodowym Funduszem Zdrowia.

Zwolnienie podatkowe – podatek od spadków i darowizn

Zgodnie z art. 59 projektu Ustawy (…)”

„Zwalnia się od podatku od spadków i darowizn nabycie w okresie od dnia 24 lutego 2022 r. do dnia 30 czerwca 2022 r. tytułem darowizny lub polecenia darczyńcy własności rzeczy lub praw majątkowych przez osoby fizyczne będące obywatelami Ukrainy, które w tym okresie przybyły z terytorium Ukrainy, na skutek toczących się na tym terytorium działań wojennych, na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej” .

O planowanych zmianach w naszych ustawach podatkowych wynikających z ww. projektu ustawy w kolejnych artykułach.

[Aktualizacja]

W dniu 12 marca br. Prezydent  RP Andrzej  Duda podpisał Ustawę z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa. Została ona opublikowana w Dzienniku Ustaw pod pozycją 583. Przepisy ustawy obowiązują od dnia

24 lutego  2022 r.

Stan prawny na dzień 21.03.2022 r.

Małgorzata Gach