Zmiana formy opodatkowania JDG do 20 lutego – praktyczny przewodnik przedsiębiorcy na 2026 rok

Obraz autorstwa shurkin_son na Freepik

Formy opodatkowania działalności gospodarczej:

Przedsiębiorcy prowadzący jednoosobową działalność gospodarczą mogą wybrać jedną z trzech form opodatkowania podatkiem dochodowym według:

a) według skali podatkowej, [1]

b) podatku liniowego, [1]

c) ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych. [2]

Skala podatkowa

Skala podatkowa jest podstawową i domyślną formą opodatkowania dochodów osób prowadzących jednoosobową działalność gospodarczą. Jeżeli przedsiębiorca nie wybierze w terminie podatku liniowego ani ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych, automatycznie rozlicza się według skali podatkowej bez konieczności składania dodatkowych oświadczeń do urzędu skarbowego.

Stawka podatku

W skali podatkowej opodatkowaniu podlega dochód, czyli przychód pomniejszony o koszty jego uzyskania. Podatek obliczany jest według dwóch stawek:

• 12% – od dochodu do 120 000 zł,
• 32% – od nadwyżki ponad 120 000 zł,

Dodatkową korzyścią opodatkowania według skali podatkowej jest możliwość skorzystania z kwoty wolnej od podatku w wysokości 30 000 zł rocznie (art. 27 ust. 1 Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych)

Najważniejsze zalety skali podatkowej

Rozliczenie według skali podatkowej pozwala na:

• skorzystanie z kwoty wolnej od podatku,
• wspólne rozliczenie z małżonkiem,
• zastosowanie większości ulg podatkowych, w tym m.in. ulgi na dzieci.

Z tych przywilejów nie można korzystać przy podatku liniowym ani ryczałcie.

Dla kogo skala podatkowa będzie korzystna

Skala podatkowa sprawdzi się przede wszystkim u przedsiębiorców:

• osiągających niższe lub umiarkowane dochody,
• ponoszących istotne koszty uzyskania przychodów,
• chcących korzystać z ulg podatkowych lub wspólnego rozliczenia z małżonkiem,
• świadczących usługi lub sprzedających towary na rzecz byłego lub obecnego pracodawcy, dla których wybór podatku liniowego lub ryczałtu jest wyłączony na podstawie przepisów ustawy o PIT.

Zaliczki na podatek – jak i kiedy płacić

Przedsiębiorca rozliczający się według skali podatkowej wpłaca podatek w formie zaliczek:

• miesięcznych albo
• kwartalnych – w zależności od dokonanego wyboru.

Zaliczkę wpłaca się na rachunek właściwego urzędu skarbowego do 20. dnia miesiąca następującego po miesiącu lub kwartale, którego dotyczy rozliczenie. W trakcie roku nie składa się odrębnych deklaracji zaliczkowych. Zmiana częstotliwości wpłacania zaliczek jest możliwa także tylko raz w roku do 20 lutego.

Składka zdrowotna

Składka zdrowotna wynosi 9% dochodu, jednak nie może być niższa niż 432,54 zł miesięcznie. Jest to minimalna składka obliczona od minimalnego wynagrodzenia w wysokości 4 806 zł, obowiązującego w okresie od 1 lutego 2026 r. do 31 stycznia 2027 r., i dotyczy przedsiębiorców, których składka zdrowotna jest ustalana na podstawie osiągniętego dochodu. [16]

Składka na ubezpieczenie emerytalno- rentowe

W przypadku jednoosobowej działalności gospodarczej opodatkowanej skalą podatkową, osoba prowadząca działalność podlega także obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą.[11]  Podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe stanowi kwota zadeklarowana przez przedsiębiorcę, nie niższa jednak niż 60% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia miesięcznego.

Składka na ubezpieczenie emerytalne wynosi 19,52% podstawy wymiaru [13], natomiast składka na ubezpieczenie rentowe wynosi 8,00% podstawy wymiaru [14]. Łączna stawka składek emerytalnej i rentowej wynosi 27,52% podstawy wymiaru.

Przy pełnym ZUS w 2026 r., opłacanym od podstawy 60% prognozowanego przeciętnego wynagrodzenia (5 652 zł), łączna miesięczna kwota składek społecznych wynosi 1 926,76 zł, a w przypadku rezygnacji z dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego – 1 788,29 zł. Wskazane wartości składek emerytalno-rentowych dotyczą standardowego, pełnego ZUS, przy czym należy mieć na uwadze, że w przypadku osób rozpoczynających działalność lub korzystających z ulg (np. preferencyjnych składek lub tzw. małego ZUS) wysokość składek ustalana jest według odmiennych zasad.

Podatek liniowy

Podatek liniowy polega na opodatkowaniu dochodów z działalności gospodarczej jednolitą stawką 19%, niezależnie od wysokości osiąganego dochodu. Jest to rozwiązanie szczególnie korzystne dla przedsiębiorców osiągających wyższe dochody, dla których rozliczenie według skali podatkowej oznaczałoby wejście w drugi próg podatkowy, czyli przekroczenie kwoty 120 000 zł.

Jak działa podatek liniowy

Podstawą opodatkowania jest dochód, rozumiany jako różnica pomiędzy uzyskanymi przychodami a poniesionymi kosztami ich uzyskania. Dochód ten może zostać pomniejszony o:

• zapłacone składki na ubezpieczenia społeczne ZUS,[3]
• w ograniczonym zakresie – o część zapłaconej składki zdrowotnej, z uwzględnieniem obowiązującego limitu ( w roku 2026 jest to 14 100 zł) [4]

Największą zaletą podatku liniowego jest brak progresji podatkowej i stała, przewidywalna stawka podatku. Należy jednak pamiętać, że podatek jest naliczany od pierwszej złotówki dochodu, a podatnik nie korzysta z kwoty wolnej od podatku ani z większości ulg podatkowych.

Ograniczenia podatku liniowego

Wybór podatku liniowego wiąże się z istotnymi ograniczeniami.

Przedsiębiorca:

• nie może rozliczać się wspólnie z małżonkiem,
• nie może korzystać z preferencji dla osób samotnie wychowujących dzieci,
• nie ma prawa do ulgi na dziecko ani do wielu innych ulg przewidzianych w Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych

Odrębne rozliczenie roczne

Dochody z działalności gospodarczej opodatkowane podatkiem liniowym są rozliczane odrębnie i nie podlegają łączeniu z dochodami opodatkowanymi według skali podatkowej.

Oznacza to, że nie sumuje się ich m.in. z dochodami z umowy o pracę, umów zlecenia czy umów o dzieło, które co do zasady podlegają opodatkowaniu według skali podatkowej. W związku z tym podatnik składa odrębne zeznanie roczne dla dochodów z działalności opodatkowanej podatkiem liniowym (PIT-36L), niezależnie od ewentualnego zeznania składanego dla dochodów rozliczanych według skali.[5]

Należy również pamiętać, że podatku liniowego nie można wybrać, jeżeli przedsiębiorca wykonuje w ramach działalności gospodarczej na rzecz obecnego lub byłego pracodawcy czynności tożsame z tymi, które wykonywał wcześniej na podstawie umowy o pracę w bieżącym lub poprzednim roku podatkowym. W takiej sytuacji dochody z działalności muszą być opodatkowane według skali podatkowej.

Składka zdrowotna

Jeżeli rozliczasz się podatkiem liniowym (19%), składka zdrowotna wynosi 4,9% osiągniętego dochodu z działalności gospodarczej. Trzeba jednak pamiętać, że składka zdrowotna nie może być niższa od minimalnej, tak samo jak w przypadku skali podatkowej. Jeżeli w danym miesiącu dochód będzie niski lub zerowy, należy zapłacić  minimalną składkę zdrowotną, która w 2026 roku wynosi 432,54 zł miesięcznie.  [17]

Składka na ubezpieczenie emerytalno- rentowe

W przypadku jednoosobowej działalności gospodarczej opodatkowanej podatkiem liniowym, zasady dotyczące składek emerytalnej i rentowej są takie same jak przy skali podatkowej, ponieważ forma opodatkowania nie wpływa na wysokość składek społecznych.

Ryczałt od przychodów ewidencjonowanych

Ryczałt od przychodów ewidencjonowanych to uproszczona forma opodatkowania, w której podatek płaci się od przychodu, a nie od dochodu. Oznacza to, że nie odlicza się kosztów uzyskania przychodu, dlatego ryczałt jest korzystny głównie dla przedsiębiorców, którzy ponoszą niewielkie wydatki związane z działalnością. Z tej formy mogą korzystać przedsiębiorcy, których roczne przychody nie przekroczyły 2 mln euro.

Stawki podatku

Stawki ryczałtu zależą od rodzaju faktycznie wykonywanej działalności i wynoszą od 2% do 17%.  Są one określone wprost w art. 12 ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym, często z odwołaniem do klasyfikacji PKWiU. W przypadku wątpliwości, zwłaszcza przy usługach specjalistycznych, najbezpieczniejszym rozwiązaniem jest uzyskanie interpretacji indywidualnej w Krajowej Informacji Skarbowej.

Przykładowo:

• 17% – wolne zawody,
• 15% – m.in. usługi reklamowe, fotograficzne, detektywistyczne i ochroniarskie, finansowe i ubezpieczeniowe, prawne i księgowe (jeżeli nie są wykonywane jako wolny zawód), pośrednictwo handlowe oraz przetwarzanie danych i call center,
• 14% – usługi medyczne, architektoniczne i inżynierskie oraz specjalistyczne projektowanie,
• 12% – usługi związane z wydawaniem pakietów gier komputerowych (PKWiU ex 58.21.10.0), z wyłączeniem publikowania gier komputerowych w trybie on-line,
• 10% – kupno i sprzedaż nieruchomości na własny rachunek,
• 8,5% – m.in. edukacja i szkolenia, wynajem nieruchomości, usługi noclegowe, badania naukowe i prace rozwojowe,
• 5,5% – działalność wytwórcza, roboty budowlane oraz transport towarów pojazdami powyżej 2 ton,
• 3% – handel (sprzedaż towarów) oraz gastronomia bez sprzedaży alkoholu powyżej 1,5%,,
• 2% – wybrane, szczególne kategorie przychodów wskazane w ustawie.[6]

Kto nie może korzystać z ryczałtu i kiedy jest on wyłączony

Z ryczałtu od przychodów ewidencjonowanych nie mogą korzystać, niezależnie od wysokości przychodów, m.in. przedsiębiorcy prowadzący apteki, lombardy, handel walutami, wytwarzający wyroby akcyzowe (z wyjątkiem energii z OZE), handlujący częściami i akcesoriami do pojazdów.[7]

Ryczałt nie ma zastosowania również w przypadku podatników, którzy w ramach prowadzonej działalności gospodarczej (zarówno rozpoczynanej, jak i kontynuowanej) świadczą usługi na rzecz obecnego lub byłego pracodawcy, odpowiadające czynnościom wykonywanym przez nich w ramach stosunku pracy lub spółdzielczego stosunku pracy w bieżącym lub poprzednim roku podatkowym. [9]

Ponadto ryczałtu nie można wybrać w danym roku podatkowym m.in. w przypadku opodatkowania kartą podatkową, przy określonych zmianach formy prowadzenia działalności pomiędzy małżonkami oraz gdy przed zmianą działalność była opodatkowana na zasadach ogólnych. Ryczałt jest także wykluczony przy korzystaniu z okresowych zwolnień z podatku dochodowego oraz w przypadku dokonania reorganizacji prawnej działalności. [7]

Składka zdrowotna

W 2026 roku przedsiębiorcy rozliczający się ryczałtem od przychodów ewidencjonowanych opłacają składkę zdrowotną w wysokości uzależnionej od rocznego poziomu przychodów. Podstawa jej wymiaru została ustalona w oparciu o przeciętne miesięczne wynagrodzenie w sektorze przedsiębiorstw w IV kwartale 2025 r., które wynosi 9 228,64 zł.

Składka zdrowotna wynosi:

• przy przychodach do 60 000 zł- 498,35 zł
• przy przychodach od 60 000 zł do 300 000 zł- 830,58 zł
• przy przychodach przekraczających 300 000 zł rocznie – 1 495,04 zł [15]

Warto podkreślić, że ryczałtowcy nadal mają prawo odliczyć od przychodu 50% zapłaconej składki zdrowotnej, co częściowo kompensuje wzrost jej wysokości. Mimo to składka zdrowotna pozostaje jednym z kluczowych elementów, które należy uwzględnić przy ocenie opłacalności ryczałtu w 2026 roku, zwłaszcza przy wyższych przychodach.

Składka na ubezpieczenie emerytalno- rentowe

Składki emerytalne i rentowe są także ustalane na takich samych zasadach jak przy opodatkowaniu według skali podatkowej.

Danina solidarnościowa

Danina solidarnościowa, stanowi dodatkowe obciążenie dla osób fizycznych osiągających bardzo wysokie dochody.

Wynosi ona 4% podstawy obliczenia i jest naliczana wyłącznie od nadwyżki ponad 1 000 000 zł rocznie. Podstawę daniny stanowi suma dochodów podlegających opodatkowaniu według skali podatkowej (12% i 32%), podatkiem liniowym 19%, z kapitałów pieniężnych (np. odpłatnego zbycia papierów wartościowych) oraz z zagranicznych jednostek kontrolowanych (CFC), po ich pomniejszeniu o odliczone od dochodu składki na ubezpieczenia społeczne oraz inne kwoty przewidziane w przepisach szczególnych.

Danina solidarnościowa jest ustalana od łącznej kwoty tych dochodów, niezależnie od źródła, natomiast nie obejmuje dochodów opodatkowanych w formach zryczałtowanych, takich jak ryczałt od przychodów ewidencjonowanych czy karta podatkowa.

Przy ustalaniu podstawy uwzględnia się dochody wykazane w rocznych zeznaniach podatkowych (m.in. PIT-36, PIT-36L, PIT-37, PIT-38) lub w rocznym obliczeniu podatku sporządzonym przez płatnika. Podatnik, którego dochody przekraczają wskazany próg, jest zobowiązany do złożenia deklaracji o wysokości daniny solidarnościowej (DSF-1) oraz do jej zapłaty w terminie do 30 kwietnia roku następującego po roku podatkowym. [10]

Jak zmienić formę opodatkowania

Zmiany formy opodatkowania przedsiębiorca może dokonać elektronicznie, za pośrednictwem CEIDG dostępnego na portalu Biznes.gov.pl. W tym celu składa wniosek o zmianę danych firmy, w którym wskazuje wybraną formę opodatkowania: zasady ogólne, podatek liniowy albo ryczałt od przychodów ewidencjonowanych. Wybór nowej formy opodatkowania oznacza jednocześnie rezygnację z dotychczasowej formy, co eliminuje konieczność składania dodatkowych oświadczeń.

Oświadczenie należy złożyć w odpowiednim terminie. Co do zasady jest to do 20. dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym przedsiębiorca uzyskał pierwszy przychód w danym roku podatkowym (najczęściej do 20 lutego). Jeżeli pierwszy przychód pojawił się dopiero w grudniu, czas na zmianę formy opodatkowania jest do końca roku. (art. 9  ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym)

 Po wypełnieniu formularza w CEIDG wniosek trzeba najpierw podpisać, a następnie wysłać. Dopiero poprawnie podpisany i wysłany wniosek zostaje przyjęty przez CEIDG i przekazany do urzędu skarbowego. Przedsiębiorca otrzymuje potwierdzenie wysyłki na e-mail oraz Urzędowe Potwierdzenie Odbioru (UPO) na Koncie Przedsiębiorcy.

Warto pamiętać, że do urzędu skarbowego trafiają wyłącznie wnioski poprawnie przyjęte przez CEIDG. Jeśli wniosek zawiera błędy, nie zostanie przekazany dalej.

Po wysłaniu wniosku przedsiębiorca może sprawdzić, czy zmiana została zgłoszona prawidłowo. Na Koncie Przedsiębiorcy w zakładce „Moje sprawy / Zrealizowane” dostępny jest plik PDF z treścią wniosku. Warto upewnić się, czy wskazana została prawidłowa data zmiany (zwykle 1 stycznia danego roku) oraz właściwa forma opodatkowania.

Dodatkowo informację o zgłoszonej formie opodatkowania można potwierdzić w e-Urząd Skarbowy, generując tzw. Raport podatnika. Raport zawiera dane, którymi dysponuje Krajowa Administracja Skarbowa, w tym informację o formie opodatkowania obowiązującej w danym roku podatkowym oraz o formularzu, na którym przedsiębiorca będzie się rozliczał.

Jeżeli przedsiębiorca stwierdzi, że dane zawarte w raporcie są nieaktualne, może dokonać ich aktualizacji w CEIDG. Zmiany można wprowadzić elektronicznie za pośrednictwem systemu online, ale istnieje również możliwość złożenia wniosku w formie papierowej – osobiście w urzędzie gminy lub miasta albo przesyłając go pocztą. Rozwiązanie to pozwala na aktualizację danych także osobom, które nie korzystają z Internetu. [8]

Najważniejsze wnioski:

Zmiana formy opodatkowania w jednoosobowej działalności gospodarczej to decyzja, która obowiązuje przez cały rok podatkowy i realnie wpływa na wysokość podatku, składki zdrowotnej oraz dostęp do ulg. Dlatego nie warto zostawiać jej „na ostatnią chwilę”.

• Termin jest kluczowy – co do zasady zmiany formy opodatkowania można dokonać do 20 lutego (jeżeli pierwszy przychód w roku był w styczniu). Po tym terminie forma opodatkowania co do zasady obowiązuje do końca roku.
• Skala podatkowa będzie korzystna przy niższych lub umiarkowanych dochodach, wysokich kosztach, korzystaniu z ulg (np. na dzieci) lub wspólnym rozliczeniu z małżonkiem.
• Podatek liniowy (19%) opłaca się przy wyższych dochodach, ale oznacza brak kwoty wolnej, brak ulg i brak wspólnego rozliczenia. Nie można go wybrać, jeśli świadczy się usługi na rzecz obecnego lub byłego pracodawcy w tym samym zakresie.
• Ryczałt od przychodów ewidencjonowanych to podatek od przychodu (bez kosztów), ze stawkami od 2% do 17%. Sprawdza się przy niskich kosztach, ale nie każdy rodzaj działalności może z niego korzystać i również obowiązują istotne wyłączenia. Także nie można go wybrać, jeśli świadczy się usługi na rzecz obecnego lub byłego pracodawcy w tym samym zakresie.
• Przy wyborze skali podatkowej oraz podatku liniowego 19% należy pamiętać, że w przypadku osiągnięcia wysokich dochodów (powyżej 1 000 000 zł rocznie) podatnik może zostać objęty obowiązkiem zapłaty daniny solidarnościowej w wysokości 4% od nadwyżki ponad ten limit. Danina solidarnościowa stanowi odrębne zobowiązanie podatkowe i dotyczy wyłącznie osób fizycznych rozliczających się na tych formach opodatkowania.
• Zmianę można dokonać przez CEIDG, składając elektroniczny wniosek na gov.pl. albo złożyć pismo do urzędu skarbowego. Po wysłaniu wniosku online warto sprawdzić jego treść i status na Koncie Przedsiębiorcy oraz potwierdzić zgłoszoną formę opodatkowania w e-Urząd Skarbowy (Raport podatnika).

Składki ZUS:

• Przy skali podatkowej składka zdrowotna wynosi 9% dochodu, przy czym w 2026 r. nie może być niższa niż 432,54 zł miesięcznie.
• Przy podatku liniowym składka wynosi 4,9% dochodu, ale również obowiązuje minimalna składka 432,54 zł przy niskim dochodzie.
• Przy ryczałcie składka zdrowotna nie zależy od dochodu, lecz od rocznych przychodów i w 2026 r. wynosi 498,35 zł, 830,58 zł lub 1 495,04 zł miesięcznie, w zależności od progu przychodów.
• Przy pełnym ZUS wysokość składek emerytalnej i rentowej jest taka sama niezależnie od formy opodatkowania (skala podatkowa, podatek liniowy lub ryczałt), ponieważ są one ustalane od tej samej minimalnej podstawy wymiaru.

W praktyce najlepsza forma opodatkowania to nie zawsze ta z najniższą stawką podatku, ale ta, która najlepiej pasuje do struktury przychodów, kosztów, sytuacji rodzinnej i planów na dany rok.

Objaśnienia

[1] art. 9a ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz.U. z późn. zm.),

[2] ustawa z dnia 20 listopada 1998 r. o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne (Dz.U. z późn. zm.).

[3] art. 26 ust. 1 pkt 2 ustawy o . o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz.U. z późn. zm.).

[4] art. 30c ust. 2 pkt 2 ustawy o . o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz.U. z późn. zm.).

[5] art. 30c ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz.U. z późn. zm.).

[6] art. 12 ust. 1 ustawy z dnia 20 listopada 1998 r. o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne (Dz.U. z późn. zm.)

[7] art. 8 ust. 1 ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym

[8] art. 9a ust. 2 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz.U. z późn. zm.).

[9] art. 8 ust. 2 ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym

[10] art. 30h ust. 2 ustawy o . o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz.U. z późn. zm.

[11] art. 6 ust. 1 pkt 5 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych

[12] art. 18 ust. 8 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych

[13] art. 22 ust. 1 pkt 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych

[14] art. 22 ust. 1 pkt 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych

[15] Art. 81 ust. 2e ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych

[16] art. 79 ust 1 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych

[17] art. 79a ust. 1 ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych

Podstawa prawna:

–  Ustawa z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz.U. z późn. zm.),

– Ustawa z dnia 20 listopada 1998 r. o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne (Dz.U. z późn. zm.).

– Ustawa z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 350 z późn. zm.).

– Ustawa z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 1461 z późn. zm.).

Stan prawny aktualny na 16 lutego 2026 r.

Klaudia Sołtysik, aplikantka radcowska w Kancelarii Radcy Prawnego Małgorzaty Gach