Korzystne zmiany w podatku od spadków i darowizn

Obraz autorstwa pressfoto na Freepik

Warunki zwolnienia od podatku od spadków i darowizn – regulacja prawna

W świetle art. 4a ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn (uopsd) osoby należące do I grupy podatkowej tj.  małżonek, zstępni (syn, córka, wnuki, prawnuki), wstępni (matka, ojciec, dziadkowie), pasierb, zięć, synowa, rodzeństwo, ojczym, macocha, teściowie [2] są zwolnione z podatku od spadków  i darowizn uzależnione, jeżeli złożą właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego zgłoszenie nabycia  rzeczy lub praw majątkowych czyli formularz podatkowy SD-Z2  (spadek, darowizna) w terminie sześciu miesięcy od dnia powstania obowiązku podatkowego.

Istotne!

Generalnie darowizna powinna być przekazana obdarowanemu przelewem bankowym.

Sprawdź: Przekazanie darowizny środków pieniężnych w najbliższej rodzinie – wybór interpretacji indywidualnych (1)

Do tej pory powyższego terminu nie można było przywrócić [3]. Stąd też brak złożenia zgłoszenia w ustawowym terminie  powodował  utratę prawa do zwolnienia podatkowego.

Przywrócenie terminu na zgłoszenie spadku lub darowizny w najbliższej rodzinie – zmiana regulacji prawnej  

Sytuacja zmieniła się po wejściu w życie ustawy zmieniającej. W art. 4c ust. 1 uopsd prawodawca umożliwił przywrócenie terminu na zgłoszenie naczelnikowi urzędu skarbowego nabycia spadku lub darowizny w najbliższej rodzinie.

Tak będzie  wtedy, gdy podatnik udowodni, że przekroczenie ustawowego terminu nastąpiło bez jego winy:

„Art. 4c 1. Terminy określone w art. 4a ust. 1 pkt 1 i ust. 2 oraz art. 4b ust. 1 pkt 1 przywraca się na wniosek podatnika, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie terminu nastąpiło bez jego winy. Do przywrócenia terminu stosuje się odpowiednio przepisy art. 162 § 2 i 3 oraz art. 163 § 1 i 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2025 r. poz. 111, z późn. zm.)”.

W uzasadnieniu projektu ustawy zmieniającej Ministerstwo Finansów wyjaśniło  że, „Mimo stosunkowo długiego, sześciomiesięcznego terminu, występują sytuacje losowe, które uniemożliwiają dochowanie tego terminu z powodów niezawinionych przez podatnika. Tożsama sytuacja ma miejsce w przypadku niezgłoszenia przez nabywcę nabycia w drodze dziedziczenia lub zapisu windykacyjnego własności przedsiębiorstwa lub udziału w nim”. Zatem „(…) zasadnym jest wprowadzenie możliwości przywrócenia terminu do zgłoszenia nabycia własności rzeczy lub praw majątkowych lub udziału w nim (…)”.

Wniosek o przywrócenie terminu – do kiedy należy złożyć

Zgodnie z dyspozycją art. 162 § 2 ustawy – Ordynacja podatkowa podanie o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi.

Jednocześnie z wniesieniem podania należy dopełnić czynności, dla której był określony termin. Powyższe oznacza, że  wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu (udokumentowana przyczyna przekroczenia terminu)  podatnik składa zaległy formularz SD-Z2.

Orzecznictwo podaje:

„(-) brak winy w uchybieniu terminu (-) powinien być uwiarygodniony przez wnioskodawcę (-) że przeszkoda w uchybieniu terminu była od strony niezależna, obiektywna, istniała przez cały czas, aż do wniesienia wniosku o przywrócenie terminu, i pomimo dochowania należytej staranności nie można było jej usunąć”  [4] .

Bezczynność w terminie  – pogląd w orzecznictwie i piśmiennictwie

Przesłanką przywrócenia terminu jest brak winy osoby, która nie wykonała czynności prawnopodatkowej w  terminie ustawowym „(-) wskutek niedających się usunąć trudności, takich jak: nagła choroba, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą, pożar, powódź, czyli zdarzeń, które wykluczają osobiste działanie strony bądź osoby trzeciej” – tak NSA w uzasadnieniu Postanowienia z dnia 21 czerwca 2017 r. w sprawie o sygn. akt I OZ 1004/17, publ. Legalis nr 1663439. Tożsamy pogląd wyraził WSA we Wrocławiu w uzasadnieniu wyroku z dnia 3 czerwca 2005 r., sygn. akt I SA/Wr 23/04, publ. Legalis nr 363293.

 „Natomiast sam fakt choroby zainteresowanego nie zawsze jest wystarczającą przeszkodą do dokonania czynności w terminie. Nie każda bowiem choroba wyklucza możliwość dokonania czynności w postępowaniu podatkowym. Będzie nią jedynie nagła choroba, która uniemożliwiła bądź to osobiste dokonanie czynności, bądź też wyręczenie się osobą trzecią.” – wyjaśnia piśmiennictwo [5] .

Obowiązek podatkowy w podatku od spadków i darowizn – kiedy powstaje

Druga zmiana dotyczy wskazania zdarzenia prawnego, od którego byłby liczony obowiązek podatkowy spadkobiercy. Ustawodawca zmienił przepis art. 6 ust. 1 pkt 1 uopsd. Wskazał w nim, że przy nabyciu w drodze dziedziczenia obowiązek podatkowy powstaje: „(-) z chwilą uprawomocnienia się orzeczenia sądu stwierdzającego nabycie spadku, zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia lub wydania europejskiego poświadczenia spadkowego”.

„Rozwiązanie takie jest bezsprzecznie korzystne dla podatników, gdyż jednoznacznie wiąże moment powstania obowiązku podatkowego z formalnym uzyskaniem dokumentu (pisma) potwierdzającego status spadkobiercy i legitymację do działania przed organem podatkowym oraz dodatkowo wydłuża czas na złożenie zeznania podatkowego (moment ten jest późniejszy niż chwila przyjęcia spadku). W praktyce postanowienie o stwierdzeniu nabycia spadku, akt poświadczenia dziedziczenia lub europejskie poświadczenie spadkowe stanowią dokumenty niezbędne do «załatwienia» sprawy spadkowej i uzyskania pełnych informacji o nabytym majątku” –  uzasadnia projektodawca ustawy nowelizującej.

Podsumujmy…

Nowelizacja ustawy o podatku od spadków i darowizn umożliwia osobom z I grupy podatkowej możliwość wystąpienia o przywrócenie terminu zgłoszenia nabycia własności rzeczy lub praw majątkowych oraz terminu do zgłoszenia nabycia w drodze dziedziczenia lub zapisu windykacyjnego własności przedsiębiorstwa osoby fizycznej lub udziału w nim.

Tak będzie wówczas, gdy niewykonanie tej czynności w terminie nastąpiło bez winy podatnika. W tym celu „(-) podanie o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi, a jednocześnie z wniesieniem podania należy dopełnić czynności, dla której był określony termin” – tak WSA w Rzeszowie w uzasadnieniu wyroku z dnia 12 września 2024 r., sygn. akt I SA/Rz 340/24, publ. Legalis nr 3122289.

Podstawa prawna:

• Art. 4a ust. 1 pkt 1 i ust. 2 oraz art. 4b ust. 1 pkt 1 , art. 4c , art. 6 ust. 1 pkt 1, art. 14 ust. 3 pkt 1   Ustawy  z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn  (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1837), wersja aktu      od 2026-01-07, Legalis.
• Art. 162 § 2 i 3,  art. 163 § 1 i 3 Ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2025 r. poz. 111).

Objaśnienie

[1] Ustawa z dnia 21 listopada 2025 r. o zmianie ustawy o podatku od spadków i darowizn (Dz.U.  z  2025 r. poz. 1854), wersja aktu od 2026-01-07, Legalis

[2] Art. 14 ust. 3 pkt 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn.

[3] Na ten temat  wypowiedział się WSA w Olsztynie w uzasadnieniu wyroku wydanego w dniu  22 listopada 2023 r., sygn. akt  I SA/Ol 274/23, Legalis nr 3012144 : „Niedotrzymanie tego terminu, tj. złożenie zgłoszenia po jego upływie, wywiera wprost określony skutek prawny w postaci utraty prawa do zwolnienia, bez względu na przyczynę uchybienia”.

[4]  Tak  WSA w Warszawie w uzasadnieniu wyroku z dnia 22 marca 2017 r., sygn. akt III SA/Wa 1907/16 , Legalis nr 1709081  oraz SO w Bydgoszczy w uzasadnieniu wyroku z dnia 29 kwietnia 2025 r. , sygn. akt  VI U 784/24, Legalis nr 3263228 .

[5] Brzeziński B.(red.), Ordynacja podatkowa. Komentarz, wyd. 2, 2004, [w:] komentarzu do art. 162 ustawy – Ordynacja podatkowa, publ. Legalis.

Stan prawny na dzień 29 stycznia 2026 roku

Małgorzata Gach, Wanda Książek