Reforma PIP 2026 – kiedy umowa zlecenia lub B2B może zostać przekształcona w umowę o pracę? Cz. 1

Zdjęcie z Magnific

Dla kogo zmiany są istotne?

Zmiana ta ma szczególne znaczenie dla przedsiębiorców korzystających z umów zlecenia, umów o dzieło oraz współpracy z osobami prowadzącymi jednoosobową działalność gospodarczą.

Dotychczas ustalenie, że dana relacja była w istocie stosunkiem pracy, następowało co do zasady na drodze sądowej. Po wejściu w życie nowych przepisów ciężar oceny w wielu przypadkach może przesunąć się już na etap kontroli prowadzonej przez Państwową Inspekcję Pracy.

W praktyce oznacza to konieczność ponownego przyjrzenia się modelom współpracy funkcjonującym w firmach. Sama nazwa umowy przestanie mieć decydujące znaczenie, jeżeli sposób wykonywania obowiązków będzie wskazywał na podporządkowanie, osobiste świadczenie pracy, wykonywanie poleceń przełożonych oraz pracę w miejscu i czasie wyznaczonym przez zatrudniającego. Dla pracodawców i zleceniodawców będzie to więc moment, w którym warto zweryfikować, czy zawarte umowy odpowiadają rzeczywistemu charakterowi współpracy.

Jak było do tej pory?

Przed wejściem w życie nowych przepisów Państwowa Inspekcja Pracy nie posiadała kompetencji do samodzielnego stwierdzania istnienia stosunku pracy ani do „przekształcania” umów cywilnoprawnych w umowy o pracę.

Uprawnienia inspektora pracy ograniczały się przede wszystkim do kontroli sposobu zatrudnienia oraz podejmowania działań zmierzających do usunięcia stwierdzonych naruszeń.

Jeżeli w toku kontroli inspektor pracy ustalił, że strony formalnie zawarły umowę zlecenia, umowę o dzieło lub kontrakt B2B, jednak współpraca była wykonywana w warunkach charakterystycznych dla stosunku pracy, mógł skierować do pracodawcy wystąpienie zawierające wnioski pokontrolne dotyczące usunięcia stwierdzonych naruszeń.

Uprawnienie to wynikało z art. 11 pkt 8 ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy, zgodnie z którym właściwe organy PIP są uprawnione do kierowania wystąpień oraz wydawania poleceń w sprawach określonych ustawą. [1]

Najdalej idącym instrumentem pozostawało jednak uprawnienie do wystąpienia do sądu pracy z powództwem o ustalenie istnienia stosunku pracy.

Podstawę prawną stanowił art. 63¹ Kodeksu postępowania cywilnego, zgodnie z którym inspektor pracy może wytaczać powództwa na rzecz obywateli w sprawach z zakresu prawa pracy, a także za zgodą zainteresowanego uczestniczyć w postępowaniu w tych sprawach. [2]

Dodatkowo kompetencja ta została wyraźnie potwierdzona w art. 10 ust. 1 pkt 11 ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy, który wskazuje, że:

,,Do zadań Państwowej Inspekcji Pracy należy:  (…) prawo wnoszenia powództw, a za zgodą osoby zainteresowanej – uczestnictwo w postępowaniu przed sądem pracy, w sprawach o ustalenie istnienia stosunku pracy “ [3]

W praktyce oznaczało to, że nawet jeśli inspektor pracy był przekonany, iż dana osoba faktycznie wykonuje pracę jako pracownik w rozumieniu art. 22 § 1 Kodeksu pracy, nie mógł samodzielnie wydać wiążącego rozstrzygnięcia.

Ostateczna ocena należała wyłącznie do sądu pracy, który po przeprowadzeniu postępowania dowodowego badał rzeczywisty charakter współpracy stron.

Dopiero prawomocny wyrok ustalający istnienie stosunku pracy prowadził do uznania, że strony od początku łączyła umowa o pracę, niezależnie od nazwy zawartej umowy cywilnoprawnej.

W konsekwencji dotychczasowy model opierał się na kontroli administracyjnej prowadzonej przez PIP oraz następczej kontroli sądowej. W wielu przypadkach powodowało to znaczące wydłużenie postępowań, ponieważ rozstrzygnięcie kwestii istnienia stosunku pracy wymagało przeprowadzenia pełnego procesu przed sądem pracy, obejmującego przesłuchanie stron i świadków oraz analizę rzeczywistych warunków wykonywania pracy.

W kolejnej części artykułu wskażemy podstawowe elementy stosunku pracy oraz nową procedurę ewentualnej reklasyfikacji umów cywilnoprawnych na umowę o pracę.

Objaśnienia

[1] art. 11 pkt 8 ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy

[2] art. 63¹ Kodeksu Postępowania Cywilnego

[3] art. 10 ust. 1 pkt 11 ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy

Podstawa prawna

• Ustawa z dnia 11 marca 2026 r. o zmianie ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy oraz niektórych innych ustaw, Dz.U. z 2026 r. poz. 473.
• Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 468 z późn. zm.).
• Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 277 z późn. zm.).
• Ustawa z dnia 13 kwietnia 2007 r. o Państwowej Inspekcji Pracy (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1712 z późn. zm.).

Stan prawny na dzień 6 lipca 2026 r.

Klaudia Sołtysik, aplikantka radcowska, Kancelaria Radcy Prawnego Małgorzaty Gach w Krakowie